Alles over Kunst

Nathan de wijze - G.E. Lessing (vertaling: Dolf Verspoor, 1987)

2012-03-04T13:39:00.000+01:00

Vandaag Nathan de Wijze geleend bij de OB Amsterdam. Volgend seizoen maakt Het Zuidelijk Toneel een jongerenvoorstelling geïnspireerd op deze klassieker, getiteld Heilig Vuur. Tekst: Bouke Oldenhof, regie: Rob Ligthert.

- Wie kent het stuk?
- Wie heeft de voorstelling uit 1987 gezien (met o.a. Ellen Vogel, Henk van Ulsen en Bernhard Droog)?
- Welk boek leest u op momenteel?

> MEER BOEKEN

Chef-dirigent Mariss Jansons coacht jonge dirigenten

2012-03-02T12:46:00.000+01:00

(bron: persbericht Koninklijk Concertgebouworkest)

Mariss Jansons heeft naast zijn dirigentencarrière lange tijd - van 1972 tot 2000 - orkestdirectie gedoceerd aan het Rimski-Korsakov-Staatsconservatorium in Sint-Petersburg. Na 2000 heeft hij zijn lespraktijk beëindigd. Op donderdag 3 en vrijdag 4 mei – Concertgebouw, Grote Zaal, 9.30 tot 12.30 uur – maakt hij een uitzondering voor drie talentvolle jonge dirigenten, die hij zal coachen tijdens een openbare masterclass dirigeren bij het Koninklijk Concertgebouworkest.

De drie kandidaten, Yu Lu, Gergely Madaras en Alexander Prior, werden geselecteerd uit tachtig aanmeldingen. De jonge talenten, alle drie ruim onder de dertig, zullen met Mariss Jansons en het KCO werken aan hun repetitietechniek. Ze zullen het orkest leiden tijdens repetities van Berlioz’ Symphonie fantastique en Sjostakovitsj Vijfde symfonie. Door middel van camera’s en projectieschermen zal het aanwezige publiek geen detail hoeven missen van deze bijzondere lessen. De voertaal is Engels. Er zijn twee reservekandidaten geselecteerd: Alexandre Bloch en Justus Thorau. Zij zullen inspringen mocht dat nodig zijn.

Op zondag 6 mei - Concertgebouw, Kleine Zaal, 15.00 uur – gaat Mariss Jansons met de Weense dramaturg en cultuurjournalist Peter Blaha in gesprek over het mysterie van het dirigeren. Centraal staat de vraag wat nu de kunst van het dirigeren is. Jansons verklaart repetitietechnieken en gaat met name in op de geheimzinnige communicatie tussen dirigent en orkest. Het gaat daarbij niet alleen om inzicht in de muzikale structuur, maar ook om het overdragen van interpretatie en betekenis. Mariss Jansons steunt op eigen ervaringen en ontmoetingen met grote maestro’s. Geluids- en videovoorbeelden van bekende dirigenten zullen helpen het mysterie te ontrafelen.

> MEER KLASSIEK

Licedei (spreek uit: Litsedej) komt naar Nederland!

2012-02-29T20:13:00.001+01:00

Volgend seizoen in een beperkt aantal theaters: hilarisch toptheater uit Rusland! Een aanrader voor iedereen die van humor en vakkundig gemaakt theater houdt...

> website Licedei
> MEER THEATER

Prominentenelftal eerste supporters Theatermuseum

2012-02-23T17:37:00.002+01:00

Een elftal van prominenten onder wie producent Joop van den Ende, burgemeester Onno Hoes van Maastricht en theatervedettes Chantal Janzen en Willem Nijholt roept heel theaterminnend Nederland op om vanaf vandaag supporter van het Theatermuseum te worden. Het elftal vindt dat Theater Instituut Nederland – dat eind dit jaar wordt opgeheven - na 2012 als Theatermuseum moet kunnen doorgaan. Anders verdwijnt vier eeuwen theatergeschiedenis en daarmee een stuk collectief geheugen.

Prominentenelftal
In het elftal bevinden zich vertegenwoordigers uit het openbare leven en bedrijfsleven en natuurlijk uit verschillende theaterdisciplines. Het zijn: Joop van den Ende (theaterproducent), Willem Nijholt (acteur en zanger), Onno Hoes (burgemeester Maastricht), Chantal Janzen (actrice en presentatrice), Carine Crutzen (actrice), Wim Pijbes (directeur Rijksmuseum), Jan Zoet (directeur Schouwburg Rotterdam), Tania Kross (operazangeres), Marco Gerris (artistiek leider ISH, jurylid SYTYCD), Jörgen Raymann (cabaretier, presentator) en Harry de Winter (producent en programmamaker).

In een gezamenlijke verklaring zeggen zij:

‘In het Theatermuseum wordt de magie gevangen die op de vele podia van ons land elke avond miljoenen mensen beroert, ontspant of tot denken aanzet. Het herbergt als enige plek de wortels van vier eeuwen Nederlandse theatergeschiedenis. Generaties van nu en in de toekomst kunnen hieruit putten als bron van inspiratie, vermaak en studie. Als dit verdwijnt is er straks niets meer over en is een deel van ons collectief geheugen gewist. We roepen staatssecretaris Zijlstra op het Theatermuseum financieel te blijven ondersteunen.’

Campagnefilmpje en supporter worden
Naast dit supporterselftal van het eerste uur treden Gijs Scholten van Aschat, Karin Bloemen, Ellen ten Damme, Javier Guzman en dansers van ISH op in een promotiefilmpje om het Theatermuseum te steunen. Zij staan oog in oog met theaterhelden uit het verleden zoals primaballerina Alexandra Radius en cabaretlegendes Wim Kan en Toon Hermans.

Mensen worden supporter door zich aan te melden op theatermuseum.nl. Er wordt geen financiële bijdrage gevraagd. Supporters worden opgeroepen om hun steun zoveel mogelijk zichtbaar te maken, onder andere via de sociale media.

Beslissing ligt bij Rijk en Gemeente Amsterdam
Het Theatermuseum werd opgericht in 1925 en maakt sinds 1992 deel uit van Theater Instituut Nederland (TIN). Vorig jaar besloot staatssecretaris Zijlstra abrupt de subsidie van het TIN per 2013 te stoppen. Mede dankzij de publieke protesten die daarop volgden, komt het TIN – als Theatermuseum en erfgoedinstelling – nog wel in aanmerking voor een bijdrage van het Rijk. De plannen hiervoor zijn 1 februari bij het Rijk en bij de Gemeente Amsterdam ingediend.

Theatermuseum vanaf 2013 verder in de Stopera
Indien het Rijk de plannen van het Theatermuseum honoreert vestigt het museum zich vanaf volgend jaar in de Stopera Amsterdam. Daar krijgt het de beschikking over ruim 2.000 vierkante meter voor tentoonstellingen en andere activiteiten. De collectie van het Theatermuseum wordt er in een actuele context geplaatst en in samenwerking met het naastgelegen Muziektheater beleeft het publiek er de wereld van voor en achter de schermen. Rondleidingen, interactieve ateliers en exposities brengen de bezoeker in aanraking met de theatermakers van toen en nu.

Omvang en waarde van de collectie
De collectie van het Theatermuseum is in 1925 ontstaan uit verschillende particuliere verzamelingen. Het bevat materialen en gegevens over alle theater- en dansgenres, van mime tot opera en van cabaret tot urban-dance. In totaal zijn er bijna een half miljoen objecten zoals kostuums, maquettes, achterdoeken, rekwisieten, geluid- en beelddragers, en persoonlijke archieven van theatermakers en theatergezelschappen.
Daarnaast omvat de collectie de data van alle voorstellinggegevens van premières in Nederland sinds 1900. De waarde van de collectie van het Theatermuseum is onlangs door een onafhankelijk bureau getaxeerd op €69 miljoen. Dit bureau benadrukte in haar rapport bovendien het nationale belang van de collectie, de omvang, diversiteit en de samenhang ervan. Zo prees het bureau ook de mate waarin de collectie digitaal beschikbaar is en zo voor een groot publiek toegankelijk.

MEER THEATER:
26 jan - The Lion in Winter van James Goldman
11 jan - Cursus Shakespeare in Shakespearetheater Diever
12 dec - Shakespeare Globe to Globe (Londen, 21 april t/m 9 juni 2012)
8 dec - Shakespeare Theater Diever reageert op film Anonymous
6 dec - A Midsummer Night's Dream (Max Reinhardt, 1935)
2 dec - Het Nationale Toneel: Midzomernachtdroom
29 nov - Elizabeth Taylor & Richard Burton (1967) vs. Halina Reijn & Hans Kesting (2005)
23 nov - Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

Cd - Shuann Chai speelt Beethoven op fortepiano

2012-02-22T19:30:00.000+01:00

Je moet het maar durven, een cd uitbrengen met drie van de bekendste, en meest opgenomen pianosonates van Ludwig van Beethoven: de 'Pathétique' (nr. 8), de 'Mondschein' (nr. 14) en de 'Appassionata' (nr. 23). Precies in deze combinatie hebben vele grote pianisten deze sonates al op cd uitgebracht. De Chinees-Amerikaanse, momenteel in Nederland woonachtige pianiste Shuann Chai durft het aan en geeft meteen een goede reden: zij speelt ze op een replica van een Rosenberger-fortepiano uit het eind van de 18e eeuw, verwant aan de instrumenten waarop Beethoven zijn sonates componeerde. De moderne concertvleugel bestond nog niet; die kwam pas in de loop van de 19e eeuw tot ontwikkeling. Zoals wij Beethovens pianowerken dus tegenwoordig meestal horen – van de eigenzinnige tempi van Glenn Gould tot de vette interpretaties van Daniel Barenboim en oneindig veel variaties daartussenin – zo hoorden de componist en zijn tijdgenoten ze dus niet.

“We don't have time machines yet, but... until we do, we'll always have fortepianos”, zegt Shuann Chai in het cd-boekje. Fortepiano's klinken inderdaad wezenlijk anders, weten we natuurlijk ook al dankzij onder meer Ronald Brautigam – die in de zomer van 2009 alle 32 (!) sonates van Beethoven uitvoerde in het Concertgebouw. De fortepiano van Chai klinkt zo mogelijk nog authentieker, nog dichter bij het geluid van de klavecimbel.

Haar instrument werd gebouwd door David Winston en door haar bespeeld in de All Saints' Church in Tudeley, tijdens het Tudeley Festival of Early Music in Kent, Engeland, in de zomer van 2010. De kerk is beroemd door de glas-in-loodramen van Marc Chagall. Met haar benefietconcert droeg ze bij aan het fonds voor de restauratie van deze beroemde ramen. Het viel haar op hoe mooi de akoestiek van de kerk zich leende voor oude muziek. Stephen Coles, artistiek leider van het festival én opnametechnicus, suggereerde haar een cd-opname te maken van de drie sonates die ze had gespeeld. In de herfst van dat jaar keerde met dit doel terug naar Tudeley.

Wat fijn is, is dat de persoonlijkheid van de vertolker er op een fortepiano minder toe lijkt te doen. Een vleugel nodigt uit tot 'de allerindividueelste expressie van de allerindvidueelste emotie'. Voor de muziek van Chopin, Liszt of Tsjaikovski is dat prima, maar Beethoven vereist naar mijn smaak toch wat meer 'zakelijkheid', gevoel voor vorm. Het is verleidelijk om van Beethoven Mahler te maken – muziek als een voortdurende uitwaaiering van emoties – maar Beethoven ligt toch echt dichter bij Mozart of zelfs bij Bach.
Chai slaagt er nog beter dan Brautigam in Beethovens muziek voor zichzelf te laten spreken. Ze interpreteert niet en ze weerstaat glansrijk de verleiding het allemaal net wat zwaarder aan te zetten dan nodig is. Luister maar eens naar het openingsdeel van de Mondscheinsonate (die op 26 februari a.s. ook door Evgeny Kissin gespeeld wordt in het Concertgebouw in de serie Meesterpianisten – dan natuurlijk wel op een Steinwayvleugel): zachtjes spreidt ze de noten voor ons uit, in een niet al te langzaam tempo, bijna net zo snel als Glenn Gould. We mogen voelen wat we zelf willen en daardoor grijpt het des te meer aan. Prachtig!

In de 'Appassionate' valt op dat het instrument bijna niet meer groot genoeg is voor de muziek die Beethoven eruit weet los te maken. Chai maakt op deze manier aannemelijk dat het Beethoven was die de fortepiano richting moderne concertvleugel duwde, een ontwikkeling die door Liszt is voltooid. Het knappe is dat je je echt even waant in een begin-19e-eeuwse Weense salon waar een al dover wordende Beethoven voor het eerst deze sonates aan het publiek prijsgeeft. Tijdmachines bestaan dus toch! Ze heten fortepiano's, en Shuann Chai bedient de toetsen.

O.a. verkrijgbaar via www.amazon.co.uk
> Zie ook Concertagenda Shuann Chai

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
25 jan - Stephen Hough & Juilliard Quartet (Wigmore Hall, London)
18 jan - Nederlands Kamerkoor: Israelis Brünnlein van Johann Hermann Schein
16 jan - Meesterpianisten, 15 januari 2012: Severin von Eckardstein
17 dec - Rotterdams Philharmonisch Orkest: Four Sea Interludes / Das Lied von der Erde
16 dec - Waarom mijn abonnement op de AAA-serie een vergissing was...
9 dec - Meet & greet Christianne Stotijn, Christian Elsner en Yannick Nézet-Séguin
8 dec - Nederlands Kamerkoor: Opzienbarende middeleeuwen
5 dec - "Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?

> NOG MEER KLASSIEK

De Bezetting Speelt, de Hardangerfedel en zijn bouwer...

2012-02-05T21:24:00.001+01:00

Na de prachtige concerten van Caroline Wagner (viool) & Sanne van der Horst (cello) - beiden van De Bezetting Speelt - en gastpianiste Shuann Chai dit weekend (enigszins geplaagd door de gevolgen van het winterweer) in Santpoort-Noord en Leiden (meer informatie over het programma), maakt De Bezetting Speelt, in volledige bezetting, zich nu op voor twee concerten op zondag 12 februari a.s. in Delft en Rotterdam. Een volledig Scandinavisch programma, met werken van Sibelius (de Fin), Nielsen (de Deen) en Kvandal (een Noor). Van de laatste speelt DBS zijn Kwintet voor Hardangerfedel en Strijkkwartet. Nog nooit van de Hardangerfedel gehoord? Violiste Caroline Wagner liet er eentje speciaal voor haar bouwen:

Nieuwsgierig geworden? Kom luisteren en kijken (aanraken mag... de viool, bedoel ik) op zondag 12 februari 2012 om 15:00 in World Art Delft en 20:00 in de Arminuskerk in Rottterdam! De vioolbouwer is ook aanwezig en verteller Brendan Walsh omlijst de muziek met pakkende, Scandinavische volksverhalen. (meer informatie en kaartverkoop)

MEER DE BEZETTING SPEELT:
7 jan - De Bezetting Speelt o.a. Beethovens Kreutzer Sonate in Leiden en Santpoort-Noord
23 dec - Hardangervedels en primeurs van Sibelius

The Lion in Winter van James Goldman

2012-01-26T18:32:00.003+01:00

Theatre Royal Haymarket London, 25 januari 2012
regie: Trevor Nunn
met: Robert Lindsay (King Henry II), Joanna Lumley (Queen Eleanor) e.a.

Het kan verkeren – in juli 2011 kaarten geboekt voor La Traviata in The Royal Opera House, met Ermonela Jaho (mijn favoriete 'ottocento'-sopraan op dit moment) en Vittorio Grigolo ('the fast rising star tenor' uit Rome). Eerst viel Jaho af – een zware griep, waardoor ze de drie laatste Covent-Garden-Traviata's moest afblazen. Ze werd vervangen door de Sloveense sopraan Bernarda Bobro die daarmee haar ROH-debuut maakte, zoals Jaho een paar jaar eerder instapte voor een zieke Angela Gheorghiu, en Gheorghiu op haar beurt inviel in 1994. Het hoort inmiddels bij deze rol blijkbaar. Teleurgesteld als we waren om La Traviata zonder Jaho te moeten zien – voor haar waren we gekomen – hadden we nog de troost van Grigolo. Maar ook hij viel uit. Maandag had hij nog gezongen, woensdag was ook hij afgehaakt. 'Unwell', is dan de officiële reden – maar stiekem denk je dan: hij vond Bobro niet goed genoeg om mee te zingen, en weigerde daardoor zijn tweede optreden als Alfredo in Verdi's Traviata. Voor ons was het reden om ons geld terug te vragen - wat gelukt is via een re-sale - en een vervangende voorstelling te zoeken in theaterstad Londen.

Dat werd The Lion in Winter (1966), starring Joanna Lumley – de reden dat we voor deze voorstelling kozen. Er waren nog kaarten in 'the royal gallery' voor 36 pond, dus dat viel mee. Geen idee wat ons te wachten stond – van zowel het stuk als van de schrijver had ik nog ooit gehoord. Veel goeds uit Engeland gaat aan Nederland voorbij, geobsedeerd als het Nederlandse theater is door destructieve, zogenaamd vernieuwende neigingen die ons vooral uit oostelijke richting bereiken. Dat in het westen hét theaterhart klopt, weten we wel, maar verkiezen 'we' (of beter: 'ze', de artistieke 'maffia' die bepaalt wat we zien en in welke vorm) te negeren. Misschien niet in het commerciële theatercircuit, maar dat haalt het in kwaliteit toch meestal niet bij wat acteurs en regisseurs in Engeland presteren.

Dat bleek weer helemaal bij The Lion in Winter. Wat een liefdevol vakmanschap spreidde zich voor ons uit! Een historische tragikomedie, rechtstreeks geworteld in de vruchtbare aarde van Shakespeare en Stanislavski. Amerikaan James Goldman (1927-1998) schreef een nieuwe episode in een lange reeks koningsdrama's die er al zijn. Het stuk had ook Henry II kunnen heten, maar daarmee was de focus teveel komen te liggen op de 12e-eeuwse historie in plaats van op het familiedrama dat het stuk vooral is. Een niet al te zwaar familiedrama, tenminste, zoals het gespeeld werd door de voortreffelijke acteurs van deze productie. Vooral Lumley bespeelde het publiek met kwinkslagen en staaltjes van meesterlijke acteerkunst waarmee haar personage haar omgeving naar haar hand probeert te zetten – wat uiteindelijk steeds lukt. Het stuk is een koningsdrama wat betreft de studie die het is naar de destructieve krachten van ambitie en honger naar macht, en tegelijk een familiekomedie in de traditie van Oscar Wilde waarin personages elkaar met woorden inpalmen en voor hun eigen karretje spannen, tot er één de sterkste blijkt te zijn, en dat is dan tevens de slimste, de meest gevatte.
In dit stuk is dat Queen Eleanor, een glansrol voor Lumley. Onaanraakbaar speelt ze haar spel, louter in haar eigen belang, en toch is ze voortdurend sympathiek en weet ze zelfs te ontroeren. Natuurlijk is zij het die als overwinnaar met de koning de kelders uit schrijdt waaruit ze net haar drie zoons (waaronder de latere King Richard I, Lionheart, en King John) heeft weten te bevrijden. Het had niet anders kunnen zijn, al lijkt ze zelf niet goed te weten hoe ze het voor elkaar heeft gekregen.

Zou dit stuk ook in Nederland een groot publiek kunnen plezieren? Ik twijfel. Stuk en schrijver zijn niet bekend. Het zou volledig gedragen moeten worden door twee topacteurs. Huub Stapel en Carine Crutzen? Ja, dat zou denk ik de beste combinatie zijn. Al zou Tjitske Reidinga ook een goede Eleanor zijn. En Gijs Scholten van Aschat een mooie Henry. Jeroen Spitzenberger zou prins Richard kunnen spelen, Remco Melles prins John. Voorwaarde is wel: geen zendmicrofoons – een nieuwe mode die alle theatraliteit doodslaat. En Gerardjan Rijnders zou de regie kunnen doen, voor een lekkere scherpe 'bite'. Er valt nog genoeg te dromen, ook in het Nederlandse theater...

MEER SHAKESPEARE e.a.:
11 jan - Cursus Shakespeare in Shakespearetheater Diever
12 dec - Shakespeare Globe to Globe (Londen, 21 april t/m 9 juni 2012)
8 dec - Shakespeare Theater Diever reageert op film Anonymous
6 dec - A Midsummer Night's Dream (Max Reinhardt, 1935)
2 dec - Het Nationale Toneel: Midzomernachtdroom
29 nov - Elizabeth Taylor & Richard Burton (1967) vs. Halina Reijn & Hans Kesting (2005)
23 nov - Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

Stephen Hough & Juilliard Quartet

2012-01-25T17:48:00.002+01:00

Wigmore Hall London, dinsdag 24 januari 2012

Een gedurfd programma in een voor driekwart gevulde Wigmore Hall – gastheer / programmeur / pianist Stephen Hough 'waarschuwde' ons bij wijze van introductie: de Variations van Morton Feldman (1926-1987) bevatten meer stilte dan muziek; de eerste achttien maten zijn zelfs volledig stil. Een opmaat dus voor 4'33 van John Cage, voor wie Feldman dit werk schreef in opdracht van de Merce Cunningham Dance Company in 1951 – “een lawaaiige tijd vol straalmotoren en atoombommen”, aldus Stephen Hough, en daarom dit werk vol stilte, als klankwereld om je in terug te trekken in een universum dat niets te maken heeft met alles wat je kent. Het liefst had Hough gehad dat het publiek gedurende het stuk niet ademde – dat was natuurlijk een grap, maar inderdaad zou ieder geluid de belevenis verstoord hebben. Het publiek hield zich voorbeeldig aan het verzoek; het liet de verdwaalde noten en akkoorden, fluweelzacht gespeeld, in volkomen stilte tot zich doordringen. Het was bovendien zo voorbij – langer dan vijf minuten duurde de compositie niet.

Het stijlverschil met het volgende werk, String Quartet No. 5 (1995) van Elliott Carter, kon niet groter zijn. De in 1908 geboren Amerikaanse componist vierde onlangs zijn 103e verjaardag met een concert in New York waar alleen maar werken te horen waren die hij na zijn 100e had geschreven, zo vertelde cellist Joel Krosnick van het 60-jarige Juilliard Quartet. Carters 5e Strijkkwartet kon je zien als een discussie tussen vier karakters; soms lijken ze het even eens te zijn, maar al snel barst de discussie dan weer los. Een complex, chaotisch werk is het daarmee. Met bewust lelijke passages, schurend, vol venijn, en af en toe een lyrisch stukje. Geen muziek om van te 'genieten', meer een ervaring om te ondergaan. Geen onverdeeld genoegen, wel 'interessant'.

Een bijzonder groot genoegen tot slot was het Piano Quintet Op. 34 (de video toont het vierde en laatste deel) uit 1990 van de Amerikaanse componist Lowell Liebermann (1961), onbekend in Europa – althans, ik ben zijn naam nog niet tegengekomen in de concertprogramma's – en dat is jammer, afgaande op dit pianokwintet. Volledig tonaal, ritmisch, harmonieus, gestructureerd, bijna klassiek. En toch van deze tijd. Een vervolg op Sjostakovitsj, maar dan zonder het lijden. Een werk vol vitaliteit, met invloeden uit jazz en joodse volksmuziek – althans, zo klonk het voor mij. Virtuoos gedurende bijna het hele werk, en daardoor opwekkend van karakter, uitputtend om te spelen, lijkt me, een genot om te ondergaan. Ik zou graag meer weten en horen van deze componist. Misschien daagt er toch weer hoop aan de einder van de atonale woestenij.

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
18 jan - Nederlands Kamerkoor: Israelis Brünnlein van Johann Hermann Schein
16 jan - Meesterpianisten, 15 januari 2012: Severin von Eckardstein
17 dec - Rotterdams Philharmonisch Orkest: Four Sea Interludes / Das Lied von der Erde
16 dec - Waarom mijn abonnement op de AAA-serie een vergissing was...
9 dec - Meet & greet Christianne Stotijn, Christian Elsner en Yannick Nézet-Séguin
8 dec - Nederlands Kamerkoor: Opzienbarende middeleeuwen
5 dec - "Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?

> NOG MEER KLASSIEK

Tuschinski, hét operatheater van Nederland

2012-01-22T14:18:00.004+01:00

Placido Domingo was gisteren jarig. 'The King of Tenors', zoals Deborah Voigt hem omschreef, werd 71. Het liefst treedt hij óp wanneer hij jarig is, zei hij in de pauze van The Enchanted Island, een barokpastiche van The Metropolitan Opera, live te zien gisteravond in honderden bioscopen overal ter wereld, waaronder Pathé Tuschinski in Amsterdam. Domingo zong de 136e rol van zijn carrière, en voor de eerste keer een god: Neptunus, de god van de zee, door Ariel - Danielle de Niese - uit zijn sluimerrust geroepen om hem/haar te helpen het juiste schip naar Prospero's eiland te brengen. Of eigenlijk Sycorax' eiland, de heks die Caliban gebaard heeft, en van Prospero hield, die haar verstootte, zoals alle mannen de vrouwen verstoten waarvan ze eerst hielden. Ook de geliefden uit de Midzomernachtdroom overkomt het opnieuw. Toverkrachten weliswaar, maar o wat is het vlees toch zwak.
Een pastiche vrij naar Shakespeare is het, het moge duidelijk zijn. Een oude traditie herleeft daarmee - in baroktijden (zo grofweg van 1600 tot 1750 - ofwel, in de muziek, van Monteverdi tot Bach) werden veel vaker dergelijke luchtige fantasieopera's geproduceerd, waarbij lustig geplukt werd uit de eindeloze bloemenzee van aria's, duetten en balletten - auteursrecht bestond nog niet, en waarom zou het ook bestaan? onmiddellijk weer afschaffen! - van de veelheid aan componisten in die tijd, en een zo ongeloofwaardig mogelijk verhaaltje zo rijk gekostumeerd mogelijk van (bekende) muziek werd voorzien. Zoals we dat nu doen met musicals, met Mamma Mia als setter van de trend, een oeroude trend - maar geef mij maar barokpastiche!

Fijn dat The Metropolitan Opera dit doet. Presentator Bo van der Meulen, die de inleidingen verzorgt, noemde Tuschinski inmiddels het tweede operatheater van het land. Ik moest even nadenken welk theater dan het eerste was, maar hij bedoelde natuurlijk Het Muziektheater waar De Nederlandse Opera zijn best doet het publiek van zich te vervreemden met ontoegankelijke regies voor veel te hoge prijzen - voor een kaartje dat vorig seizoen nog 40 euro kostte (een prijs waarvoor je nog net een lelijke regie verdragen kunt), vraagt DNO nu 100 euro, en dat is echt teveel voor het hoge risico van een theatrale zeperd. Tuschinski/The Metropolitan is wat mij betreft daarom nummer 1! Opera zoals opera bedoeld is, meeslepende verhalen in dienstbare regies, met de grootste sterren die je bijna kunt aanraken dankzij de Live-in-HD-techniek en de interviews met de zangers achter de scène. Niks intellectuele pretenties of slaapverwekkende artistiekerigheid - recht-toe-recht-aan-opera voor iedereen die van klassieke schoonheid houdt.

Mijn persoonlijke favoriet was gisteravond Danielle de Niese als Ariel. Haar theatraliteit is aanstekelijk, haar vocale souplesse als een ouderwetse barokvirtuoos. Joyce Didonato, de zelfverklaarde 'Yankee Diva' - dit keer in de rol van Sycorax - mag er ook zijn, en binnenkort live in Het Concertgebouw! Ook zij koppelt acteertalent aan een zangtechniek die direct weet te ontroeren - kenmerken van Grote Zangers.
De grootste van allemaal is natuurlijk Placido Domingo. Deborah Voigt - die zelf weer mag in Götterdämmerung op 11 februari - benijdde hem om zijn diva-opkomst: op een enorme troon werd hij opgereden, omringd door een koor van nimfen en boven hem een school zeemeerminnen. Een daverend applaus viel hem ten deel. In de pauze hebben we hem onder leiding van Bo van der Meulen toegezongen. Een filmpje hiervan zal The King of Tenors via Facebook bereiken. Live from Tuschinski, hét operatheater van ons land.

MEER OPERA:
11 dec - The Metropolitan Opera Live in HD: Faust (Gounod)
3 dec - Metropolitan Opera Live in HD: Rodelinda (Händel)
6 nov - 'Opera zonder poeha'; Wagners Siegfried bij The Metropolitan Opera (Live in HD)
4 nov - Gefluit en gejoel voor première Ruslan en Ludmila, Bolshoi Theater Moskou
29 okt - Metropolitan Opera: Don Giovanni (Live in HD)
16 okt - La Gioconda (NTR ZaterdagMatinee) & Anna Bolena (Metropolitan Opera)
10 okt - De Nederlandse Opera: Elektra
2 okt - The Royal Opera: Tosca (Puccini)
30 sep - The Metropolitan Opera: Anna Bolena
27 sep - Nationale Reisopera: Siegfried
24 sep - The Royal Opera: Faust (Gounod)
8 sep - De Nederlandse Opera: Iphigénie

> NOG MEER OPERA

Nederlands Kamerkoor: Israelis Brünnlein van Johann Hermann Schein

2012-01-18T10:00:00.003+01:00

Dirigent: Jos van Veldhoven - Uitvoerenden: Nederlands Kamerkoor, Concerto Palatino, L'armonia sonora, Siebe Henstra (orgel), Fred Jacobs (theorbe), Robert Franenberg (violone) > www.nederlandskamerkoor.nl

@dehandvanguido (Guido van Oorschot), 17 januari 2012 15:34 - Breaking: Gustav Leonhardt, harpsichordist, organist, conductor and Baroque pioneer, died yesterday in Amsterdam bit.ly/zbmWey

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 18:38 - Op weg naar Grote Kerk Naarden voor Israelis Brünnlein van Johann Hermann Schein @ned_kamerkoor http://www.nederlandskamerkoor.nl/agenda/concert...

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 19:17 - Geen rij dit keer voor de Grote Kerk Naarden - Schein trekt minder mensen dan Rachmaninov of Bach. We weten straks of dat terecht is...

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 19:27 - Steeds meer musici komen op om te stemmen - over 5 min 'troostende madrigalen' van Schein @ned_kamerkoor

@Bas_Putten (Bas van Putten), 17 januari 2012 20:31 - Het Journaal zojuist: veel Piet Römer, geen woord over Gustav Leonhardt. #bloodyshame.

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 20:51 - @Bas_Putten Concert @ned_kamerkoor vanavond opgedragen aan Gustav Leonhardt - mooie toespraak Jos van Veldhoven

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 20:53 - Bas Gilad Nezer opent ieder madrigaal met de Hebreeuwse tekst - daarna volgt Nederlandse vertaling

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 20:56 - De muziek van Schein is overigens wonderschoon! Het hele Israelis Brünnlein is misschien wat veel, maar de zit meer dan waard

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 20:56 - Fijn geconcentreerd publiek ook @ned_kamerkoor - wordt nauwelijks gehoest in de Grote Kerk van Naarden

@Cultura24 (Cultura24), 17 januari 2012 22:40 - Straks op Cultura24 om 22.25 uur een eerbetoon aan Gustav Leonhardt met een opname uit 1964, waarin hij samen met Frans Bruggen optreedt.

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 23:02 - Dank @ned_kamerkoor voor prachtconcert Schein! Vraagje: waren het nou motetten of madrigalen, of allebei? Wat is het verschil?

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 17 januari 2012 23:05 - Erg mooie begeleiding ook door Concerto Palatino, trombone(tje)s en cornetto's - zien eruit als oude klarinet, klinken als baroktrompetjes

@ned_kamerkoor (Nederlands Kamerkoor), 17 januari 2012 23:21 - @AllesoverKunst ik (sv) zou t zelf eerder motetten noemen door de structuur, duitse bijbelse tekst en stijl, maar de expressieve [...] woordschildering is rechtstreeks op t italiaanse madrigaal geinspireerd. Schein noemde ze zelf ook motetmadrigalen :) [...] je kunt t zien als een synthese. Wmb een bijzonder geslaagde, vind dit ongelooflijke muziek, zo kleurrijk en empathisch

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
16 jan - Meesterpianisten, 15 januari 2012: Severin von Eckardstein
17 dec - Rotterdams Philharmonisch Orkest: Four Sea Interludes / Das Lied von der Erde
16 dec - Waarom mijn abonnement op de AAA-serie een vergissing was...
9 dec - Meet & greet Christianne Stotijn, Christian Elsner en Yannick Nézet-Séguin
8 dec - Nederlands Kamerkoor: Opzienbarende middeleeuwen
5 dec - "Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?
28 nov - Meesterpianisten: Yefim Bronfman
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel

> NOG MEER KLASSIEK

Meesterpianisten, 15 januari 2012: Severin von Eckardstein

2012-01-16T17:45:00.001+01:00

programma: W.F. Bach (2 Polonaises), Beethoven (Sonate nr. 12 in As gr.t., op. 26), Skrjabin (Sonate nr. 1 in f kl.t., op. 6), Debussy (Images, boek 2), Schumann (Carnaval, op. 9) - toegiften: Grieg (Uit Lyrische Stücke: Sommerfugl (Vlinder), op. 43 nr. 1), Medtner ("Ophelia's song", Fairy Tale in f kl.t., op. 14 nr. 1), Debussy (L'isle joyeuse), Skrjabin (Prelude in Es gr.t., op. 11 nr. 19, Prelude in c kl.t., op. 11 nr. 20) > www.meesterpianisten.nl

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 16:26
Severin von Eckardstein - Concertgebouw Amsterdam, zondag 15 januari 2012, 20.15u | serie Meesterpianisten bit.ly/zJjdJ6 via @AddThis

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 16:33
Als voorbereiding op Meesterpianist Severin von Eckardstein vanavond, alvast luisteren naar Piano Sonate nr.1 #Skriabin http://www.classicsonline.com/catalogue/product.aspx?pid=1029310

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 20:16
Meesterpianisten, 5 min voor aanvang, lekker volle zaal voor Severin von Eckardstein

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 21:20
Meesterpianist Von Eckardstein maakte indruk in WF Bach - waren dat echt polonaises? Klonken meer als rêveries...

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 21:22
Zijn Beethoven (Sonate 12 op. 26) leed wat onder het gewicht van al zijn illustere voorgangers - was wat verkrampt daardoor...

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 21:26
Skrjabins Sonate nr. 1 klonk weer veel losser - mooie muziek, strijdend met lot en God - verlies je altijd - daarom dodenmars aan 't slot?

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 22:55
Vier toegiften gaf Severin von Eckardstein! Beetje overdreven, wat mij betreft - 't wordt een beetje een ritueel, staande ovatie inbegrepen

@MariekeMonterie (Marieke Monterie), 15 januari 23:29
@AllesoverKunst Staande ovaties betekenen sowieso niks meer in het CGB.. men gaat overal wel voor staan -_-*

@DavidMPinedo (David Pinedo), 16 januari 00:01
@AllesoverKunst zulke mooie toegiftes. Metname de eenerlaatste: Debussy's lille joyeuse! Severin was echt op dreef. #meesterpianisten

@gepkegup (Gepke van der Velde), 16 januari 00:24
@AllesoverKunst de staande ovatie stelt sowieso niets meer (in nederl?) voor.Een tweet over hoe vet het was is misschien het nieuwe applaus.

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 22:58
Neemt niet weg: Schumanns Carnaval was prachtig vurig! Debussy was saai - maar dat doet niemand beter dan Thibaudet...

@AllesoverKunst (Richard Stuivenberg), 15 januari 23:00
Nu alleen nog wat avontuurlijker programmeren #Meesterpianisten! Geef bijv. eens een compositieopdracht...

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
16 jan - Rotterdams Philharmonisch Orkest: Four Sea Interludes / Das Lied von der Erde
16 dec - Waarom mijn abonnement op de AAA-serie een vergissing was...
9 dec - Meet & greet Christianne Stotijn, Christian Elsner en Yannick Nézet-Séguin
8 dec - Nederlands Kamerkoor: Opzienbarende middeleeuwen
5 dec - "Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?
28 nov - Meesterpianisten: Yefim Bronfman
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel

> NOG MEER KLASSIEK

Cursus Shakespeare in Shakespearetheater Diever

2012-01-11T20:52:00.001+01:00

Met 21 deelnemers is de cursus Shakespeare in het Shakespearetheater Diever gisteravond van start gegaan. In zeven avonden behandelen we het volledige werk en leven van de grootste (toneel)schrijver aller tijden. Op de eerste avond stond het leven centraal. De officiële versie daarvan tenminste, want er doen vele theorieën de ronde over wie Shakespeare nu echt was. Edward de Vere, graaf van Oxford - zoals de film Anonymous verdedigt? Francis Bacon, de kandidaat van esoterische Rozenkuiserskringen? Of Christopher Marlowe, ook een favoriet van velen...? Officieel is William Shakespeare gewoon William Shakespeare - heel saai - en schreef hij al zijn stukken en sonnetten helemaal zelf. Gelukkig was er niemand in Drenthe die daaraan wilde twijfelen. De volgende bijeenkomst staan we stil bij de eerste vijf tragedies, van Titus Andronicus - meteen zijn meest bloederige stuk: twaalf personen vinden er de dood, op de meest gruwelijke manieren - tot Othello, waarin ook al niet veel te lachen valt...

MEER SHAKESPEARE:
12 dec - Shakespeare Globe to Globe (Londen, 21 april t/m 9 juni 2012)
8 dec - Shakespeare Theater Diever reageert op film Anonymous
6 dec - A Midsummer Night's Dream (Max Reinhardt, 1935)
2 dec - Het Nationale Toneel: Midzomernachtdroom
29 nov - Elizabeth Taylor & Richard Burton (1967) vs. Halina Reijn & Hans Kesting (2005)
23 nov - Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

De Bezetting Speelt o.a. Beethovens Kreutzer Sonate in Leiden en Santpoort-Noord

2012-01-07T13:44:00.002+01:00

vr 3 feb: 't Mosterdzaadje, Santpoort-Noord
zo 5 feb: Concertzaal Emile van Leenen Piano's, Leiden

De Bezetting Speelt, het professionele 10-koppige kamermuziekensemble van Rotterdam, treedt ook regelmatig op in kleine bezettingen. Zo spelen violiste Caroline Wagner en celliste Sanne van der Horst, samen met gastpianiste Shuann Chai, op vrijdag 3 februari om 20:00 uur in 't Mosterdzaadje in Santpoort-Noord en op zondag 5 februari 2012 om 15:00 uur in Concertzaal Emile van Leenen Piano's een vrolijk én indringend programma met werken van Beethoven en Mendelssohn. Het bekendste werk is zonder twijfel Beethovens Vioolsonate nr. 9, de 'Kreutzer Sonate', inspiratiebron voor vele kunstenaars waaronder de schrijvers Lev Tolstoj en Margriet de Moor. De toegang in 't Mosterdzaadje is gratis, maar een vrijwillige bijdrage na afloop wordt bijzonder op prijs gesteld. De toegang in Leiden bedraagt € 15,-.

Het concert opent met – een hele mond vol – Zwölf Variationen über das Thema 'Ein Mädchen oder Weibchen' aus Mozarts Oper 'Die Zauberflöte' in F-groot op. 66 uit 1798. U kent het thema vast... Zo niet, kijk dan eens op YouTube, bijv.: http://www.youtube.com/watch?v=TD5J9Alt188. Beethoven maakte op dit vrolijke thema van Mozart twaalf prikkelende variaties voor piano en cello.

Meteen daarna klinkt dan de 'Kreutzer Sonate' van Beethoven, voor piano en viool. Het werk stamt uit 1803 en is opgedragen aan violist Rudolphe Kreutzer – vandaar de titel. De Russische schrijver Lev Tolstoj was zo gegrepen door dit werk dat hij er in 1891 een novelle aan wijdde. Een man verdenkt zijn vrouw van ontrouw omdat zij zo innig de 'Kreutzer Sonate' vertolkt met een huisvriend op piano. Hij raakt volledig in de ban van zijn jaloezie. Ook Margriet de Moor liet zich inspireren door deze sonate: in 2001 publiceerde zij háár novelle 'Kreutzersonate'. Hoogste tijd om het origineel eens live te beluisteren!

Na een korte pauze spelen Caroline Wagner, Sanne van der Horst en Shuann Chai gezamenlijk nog het Pianotrio nr. 1 op. 49 van Felix Mendelssohn dat stamt uit 1839. Het is een van zijn meest geliefde kamermuziekwerken en bracht Schumann tot de uitspraak dat Mendelssohn zich met recht 'de Mozart van de 19e eeuw' mag noemen.

Tot slot bevat het concert in Leiden nog een muzikale verrassing, maar aangezien pianiste Shuann Chai daar nog niets van mag weten, ziet u dat vanzelf op zondag 5 feb a.s. om 15:00 uur in Concertzaal Emile van Leenen Piano's in Leiden!

De Bezetting Speelt: Caroline Wagner (viool), Sanne van der Horst (cello) en Shuann Chai (piano, gast) | Beethoven – Zwölf Variationen über das Thema 'Ein Madchen oder Weibchen' aus Mozarts Oper 'Die Zauberflote' op. 66; Vioolsonate nr. 9, 'Kreutzer Sonate' op. 47 | Mendelssohn – Pianotrio nr. 1 op. 49

* vrijdag 3 februari, 20:00 | 't Mosterdzaadje, Kerkweg 29 Santpoort-Noord, www.mosterdzaadje.nl | toegang gratis, maar een vrijwillige bijdrage wordt bijzonder op prijs gesteld * zondag 5 februari, 15:00 uur | Concertzaal Emile van Leenen Piano's, Lammermarkt 59, Leiden | toegang: € 15,- | reserveren: info@debezetttingspeelt.nl

Komende concerten van De Bezetting Speelt:
12 februari 2012 – Scandinavische Verhalen in World Art Delft (15:00) en Arminius Rotterdam (20:00) | 22 april 2012 – Françaix 100 jaar! in World Art Delft (15:00) en Arminius Rotterdam (20:00)
Kijk voor meer informatie op www.debezettingspeelt.nl.

MEER DE BEZETTING SPEELT:
23 dec - Hardangervedels en primeurs van Sibelius

Favoriete zangers: Ermonela Jaho

2012-01-03T14:45:00.001+01:00

> website
> agenda
> interview (exclusief voor Alles over Kunst, december 2010)

RECENTE PRODUCTIES:
2 t/m 25 jan 2012: The Royal Opera - Verdi: La Traviata (rol: Violetta)
12 t/m 27 sep 2011: The Royal Opera - Puccini: Il trittico (rol: Suor Angelica)
18 jun 2011: Arena di Verona - Verdi: La Traviata (rol: Violetta)
2 mei 2011: Opéra de Lyon - Verdi: Luisa Miller (rol: Luisa Miller)
30 dec 2010: De Munt - Puccini: La bohème (rol: Mimi)

=================================================================
The Royal Opera - Verdi: La Traviata (rol: Violetta)

The Independent (Michael Church, 3 januari 2012): "From the moment Ermonela Jaho meets her Alfredo in the form of Stephen Costello in her glittering salon, you sense the electricity between them. Jaho is both commanding and vulnerable as the convalescent heroine, and her dark, veiled sound creates a sense of time-warp: we’re not revisiting the era of Amelita Galli-Curci, but we’re definitely going in that direction. Jaho’s gestures and attitudes have an expressive grace for which Costello’s airy, boyish lyricism makes the ideal foil. And Jaho uses her first big aria to engage us powerfully in her predicament: this woman, you feel, really does know the toughness of life on the wrong side of the tracks. (...) I have never seen the physical and psychological reality of untimely death portrayed as terrifyingly – and with singing of such harrowing beauty - as here. When Anna Netrebko returns to this role on January 17, she’ll have a hard act to follow."

=================================================================
The Royal Opera - Puccini: Il trittico (rol: Suor Angelica)

The Independent (Edward Seckerson, 13 september 2011): "And then comes Sister Angelica’s visitor – The Princess, her aunt - haughty and richly attired and in the person of Anna Larsson (marvellous) towering above her as only one’s nemesis can. The scene between them is electrifying, Angelica’s last hopes for her son dashed, and Jaho delivers the aria (“Senza mamma”) with bone-shaking intensity finding only a semblance of release in that seraphic final note. How I would love to see her Butterfly."

London Evening Standard (Barry Millington, 13 september 2011): "The inner glow of conviction in Ermonela Jaho's Angelica, soaring to heights of ecstasy, is almost frightening."

Financial Times (Richard Fairman, 13 september 2011): "This middle opera of the triptych can feel a wishy-washy affair, but Jones takes the encounter between Ermonela Jaho’s deeply felt Sister Angelica, a shade on the small side vocally, and the hate figure of Anna Larsson’s imposing Principessa to its emotional breaking point – almost too much really, but gripping nonetheless."

The Telegraph (Rupert Christiansen, 13 september 2011): "The Albanian soprano Ermonela Jaho is touching but not devastating at this point, and although she sings very prettily, she hasn’t got quite enough voice to ride the more heavily orchestrated passages. (She was a late substitute for an 'indisposed' Anja Harteros.)"

> MEER FAVORIETE ZANGERS

Hella S. Haasse: De Scharlaken Stad (1952)

2012-01-01T21:32:00.000+01:00

Wat had Hella Haasse veel stemmen! Na Oeroeg (1948), dat ze kon schrijven dankzij haar herinneringen aan haar jeugd in Indië, kwam Het Woud der Verwachting (1949), een imposante historische roman over het leven van Charles van Orléans. Een jaar later verscheen De Verborgen Bron, over een man die zich verliest in zijn geïdealiseerde beeld van zijn verdwenen schoonmoeder, geschreven als een mengeling van brieven en dagboekfragmenten.
Die brieven, en de dagboekachtige stijl van schrijven keren terug in De Scharlaken Stad (1952). Verschillende personages laat Haasse aan het woord, allen historische figuren uit de bloederige eerste helft van de 16e eeuw in Italië waar de macht van de paus, de keizer, en de koningen van Frankrijk en Spanje voortdurend tot botsing kwamen. De hoofdfiguur is Giovanni Borgia, bastaard uit het beruchte geslacht Borgia, tenminste, dat denkt hij. Gedurende de hele roman is hij op zoek naar de ware aard van zijn identiteit. Die voert hem onder meer langs de beroemdste van de Borgia's: Lucrezia Borgia. Prachtig ongrijpbaar geheimzinnig maakt Haasse haar. Is zij Giovanni's zuster, en hij dus ook een zoon van Borgia-paus Alexander VI, zoals zij beweert? Of is hij haar zoon, geboren uit de incestueuze verhouding met Cesare, een van haar broers, zoals boze tongen beweren? Een machtige figuur houdt hem de hand boven het hoofd, zoveel is zeker. En zo slaagt hij erin alle politieke stormen te overleven, tot en met de gruwelijke slachting in Rome door de Spaanse troepen. Uiteindelijk ontdekt hij dat hij helemaal geen Borgia is, maar een bastaardzoon van kardinaal Farnese. Of toch niet? "Ik moet het weten. Het antwoord bepaalt mijn zijn of niet zijn. Farnese ben ik, Farnese..." zijn de laatste woorden van de roman.

Bewonderenswaardig is Haasse's vermogen het verleden tot leven te wekken. In Het Woud der Verwachting komt ze nog niet helemaal los van de studeerkamer, maar de De Scharlaken Stad is van boekenwijsheid weinig meer te merken. Net zo makkelijk geeft ze Niccolò Machiavelli zijn stem als de stugge, voortdurend met zichzelf strijdende Michelangelo Buonarotti, die ze onwel laat worden in de Sixtijnse Kapel als hij daar weer eens zijn plafondschilderingen komt bekijken - wat is de verbeelding van een schrijver toch iets heerlijks! De edele en vrome Vittoria Colonna wordt met evenveel zorg in woorden gevat als de courtisane Tullia d'Aragona (afbeelding rechts), melkkoe van haar moeder. De zeden en ziektes van die tijd krijgen net zoveel aandacht als de historische details. Verheerlijkt wordt de geschiedenis nooit, romantiseren (waar ze nog wel toe neigt in Het Woud der Verwachting) is Haasse vreemd. Beter dan The Borgias dus, waarschijnlijk, Haasse's vierde. Maar dat ik de tv-serie ga zien, is onwaarschijnlijk. Nu eerst maar op naar Haasse's vijfde, De Ingewijden (1957), naar ik begrepen heb Haasse's persoonlijke favoriet. En dáárvoor nog een paar andere boeken. De driedelige biografie van Liszt bijvoorbeeld, door Alan Walker, en Pleun door Detlev van Heest.

MEER BOEKEN:
15 nov - Marelle Boersma: Vals alarm
14 nov - Hella S. Haasse: De verborgen bron (1950)
10 nov - Ernest Hemingway: Amerikaan in Parijs (A Moveable Feast)
21 okt - Dimitri Verhulst: De intrede van Christus te Brussel
14 okt - Hella Haasse: Het Woud der Verwachting

> NOG MEER BOEKEN

Centraal Museum: Het Bloemaert-effect (foto/tweetverslag)

2011-12-31T14:35:00.000+01:00

> t/m 5 februari 2012 in Centraal Museum Utrecht

@AllesoverKunst (30 december, 13:39) Op naar @CentraalMuseum voor Het Bloemaert-effect. Hoge verwachtingen.

@AllesoverKunst (30 december, 17:08) Bloemaert-effect @CentraalMuseum = bijzonder mooi. Jammer alleen van die afschuwelijke Dumas ertussen. Gelukkig maar in een zijkamertje...

@CentraalMuseum (30 december, 19:13) @AllesoverKunst Haha, dat vond je niets? Die Dumas ertussen? Het heeft je in elk geval wel geprikkeld..:) Blij dat je de rest wel mooi vond!

@AllesoverKunst (30 december, 19:20) @CentraalMuseum De rest - gelukkig - was en is meer dan de moeite waard. Nog t/m 5 feb. Allemaal gaan kijken! Zie ook: http://www.allesoverkunst.nl/2011/11/centraal-museum-het-bloemaert-effect.html

@CentraalMuseum (30 december, 19:32) @AllesoverKunst Mooi stukje! Dank!

MEER MUSEA:
9 dec - National Gallery London: Leonardo da Vinci, Painter at the court of Milan
27 nov - Frans Hals Museum: De Gouden Eeuw viert feest
20 nov - Centraal Museum: Het Bloemaert-effect
23 okt - Bijbels Museum: Petrus en ik (t/m 11 dec)
19 okt - Van Gogh Museum: Snapshot (t/m 8 jan)
14 okt - Museum de Fundatie: Van Albrecht Dürer en Thomas a Kempis (t/m 8 jan)
12 okt - Rijksmuseum: Johan Maurits & Frans Post. Twee Nederlanders in Brazilië
6 okt - Rembrandthuis: In het voetspoor van Rembrandt (t/m 8 jan)
2 okt - Teylers Museum: Claude Lorrain (t/m 8 jan)
28 sep - Hermitage Amsterdam: Rubens, Van Dyck & Jordaens (t/m 16 mrt)
26 sep - Kunstboek: De Vermeers van Van Meegeren (Boijmans Studies)

> NOG MEER MUSEA

Hardangervedels en primeurs van Sibelius

2011-12-23T14:03:00.001+01:00

De Bezetting Speelt, 12 februari 2012, Delft & Rotterdam

Zie mensen nog maar eens geïnteresseerd te krijgen in klassieke muziek, als er geen sterren meespelen, als het repertoire niet te horen is op Classic FM en als het bovendien nog om kamermuziek gaat (saai!). Gelukkig is De Bezetting Speelt - 'het professionele kamermuziekensemble van Rotterdam' - allerminst saai, zo heb ik zelf mogen ervaren tijdens het concert van 11 december jl. in de Arminiuskerk in Rotterdam. Het tienkoppige ensemble speelde toen een programma van louter vrouwelijke componisten: Clara Schumman, Henriëtte Bosmans, Rebecca Clarke en Louise Farrenc. Prachtig was het! Vereerd ben ik dus dat ik komend jaar mag meehelpen met de publiciteit voor de concerten van De Bezetting Speelt. Kijken of het ons lukt de bezoekersaantallen wat op te krikken. De laatste keer waren er ruim 70 bezoekers. Dat moeten we kunnen laten stijgen tot 150 à 200 per concert. Dat stel ik mijzelf als doel voor 2012. Op de vijf concerten van DBS in Rotterdam komend jaar moeten minstens 1.000 bezoekers zijn geweest.

Het eerste concert biedt al vele interessante aanknopingspunten. Zo klinkt er een werk voor strijkkwintet en Hardangervedel, een traditionele Noorse viool met acht à negen in plaats van de gebruikelijke vier snaren (zie foto). En van Jean Sibelius speelt DBS twee werken die (voor zover wij kunnen nagaan) nog niet eerder in Nederland zijn uitgevoerd en die zelfs nog niet zijn uitgegeven. De Universiteit van Helsinki was zo vriendelijk om, na toestemming van Sibelius' erfgenamen, kopieën van de originele manuscripten beschikbaar te stellen voor dit concert. Van de Deense componist Carl Nielsen worden dan nog twee werken uitgevoerd met vooral blaasinstrumenten. Veel te ontdekken dus in dit winterconcert van De Bezetting Speelt.
Voor het eerst heb ik een PressDoc aangemaakt voor dit concert: http://alles-over-kunst.pressdoc.com/31123-scandinavische-primeurs-door-de-bezetting-speelt. En ook op Facebook en op Twitter (@bezettingspeelt) zijn we actief. En verder natuurlijk een waslijst aan slimme publiciteitsacties die ik te zijner tijd zal prijsgeven... :-)
Voor het Muziekcentrum van de Omroep heb ik trouwens voor het eerst een paper.li-webkrant aangemaakt, een dagelijkse update van het twitter- en facebooknieuws dat over de omroepensembles de ronde doet. Iemand daar ervaring mee? Is het een nuttig instrument?

MEER PUBLICITEIT:
23 dec - De Bezetting Speelt Scandinavische primeurs

De Bezetting Speelt Scandinavische primeurs

2011-12-23T11:40:00.000+01:00

Concerten in World Art Delft en Arminius Rotterdam op 12 februari 2012

Vijf zondagen per jaar verzorgt het 10-koppige kamermuzieksensemble De Bezetting Speelt een concert in World Art Delft (15:00 uur) en Arminius Rotterdam (20:00 uur). Het thema van de concerten op zondag 12 februari a.s. is Scandinavische Verhalen. Bijzonder is een uitvoering van het Kwintet voor Hardangervedel en Strijkkwartet van de Noorse componist Johan Kvandal (1919-1999). Daarnaast staan twee Nederlandse primeurs van Sibelius en werken van Carl Nielsen op het programma.

Meer informatie op http://alles-over-kunst.pressdoc.com

Rotterdams Philharmonisch Orkest: Four Sea Interludes / Das Lied von der Erde

2011-12-19T18:56:00.006+01:00

o.l.v. Yannick Nézet-Séguin
met: Christianne Stotijn (mezzosopraan) & Christian Elsner (tenor)
18 december 2011, Concertgebouw, Amsterdam

STOTIJN EN NÉZET-SÉGUIN TONEN INGETOGEN MEESTERSCHAP

@AllesoverKunst, 18 december, 20:08:
@rdamsphil en @nezetseguin trekken geen volle zaal in A'dam #jammer #verwendpubliek? #overaanbod?

@AllesoverKunst, 18 december, 20:43:
Viel uiteindelijk mee met zaalbezetting @rdamsphil #Concertgebouw Meer publiek dan bij @AAAserie @RCO_Live eerder deze week...

Op het laatste moment stroomde de zaal nog vol. Zaalbezetting naar schatting 80 procent. Misschien een paar vertraagde touringcarbussen die nog net op tijd arriveerden? En voordat dan iedereen zijn jas heeft ingeleverd... Nog steeds een ontluisterende ervaring bij concertbezoek: het gedrang bij de garderobe. Een geniale geest zou daar nog eens iets op moeten bedenken... Zelf hang ik mijn jas altijd boven aan de onbewaakte kapstok bij Hoekbalkon Noord; is een stuk sneller en minder mensonterend...

@AllesoverKunst, 18 december, 20:46:
En wat een prachtwerk, die Four Sea Interludes van Britten! 'Electrifying' uitgevoerd door @rdamsphil en Yannick @nezetseguin

De Four Sea Interludes, op. 33a van Benjamin Britten voor de pauze waren fenomenaal. Een beetje kort misschien, maar we kregen nogal wat te verstouwen in de tweede helft, dus wel begrijpelijk deze keuze. Het werk is een orkestsuite die voortkomt uit zijn opera Peter Grimes en die al gereed was voor de première van de opera in juni 1945 in Londen. Het is spannende muziek, waar het orkest zich thuis in voelt, gestaald als het is in de Gergievjaren met Brittens tijdgenoten Sjostakovitsj en Prokefjev. Het is ook muziek die past bij Rotterdam: zee en wind en roerige onderstromen...

@AllesoverKunst, 18 december, 22:28:
Das Lied von der Erde @rdamsphil met Christianne Stotijn - een triomf, mogen we gerust stellen, vooral deel 6 Der Abschied #kouderillingen

@MeidjevanMaris, 18 december, 22:28
@AllesoverKunst De vaste abos komen niet op zondagavond naar @ConcertgebouwNV. Hebben ze wel enorm iets gemist.

@AllesoverKunst, 18 december, 22:31:
"En beter dan @RCO_Live" zei een bezoeker - maar daar kan ik niet over oordelen :) @rdamsphil

@AllesoverKunst, 18 december, 22:33:
@MeidjevanMaris Absoluut! Fenomenaal was het, vooral Der Abschied...!

De eerste vijf delen van Das Lied von der Erde waren nog wat gewoontjes. Je moet voor Mahler in de stemming zijn, en dat was ik blijkbaar na Brittens zee-interludes niet helemaal. Mahler spuit een fontein aan emoties de zaal in, in alle kleuren, en soms klinkt dat dan wat te overdadig, te veel. Pas in het zesde een laatste deel, Der Abschied, kwamen orkest, dirigent en solist Chritianne Stotijn los van de muziek, en gebeurde er iets. Nézet-Séguin wist het orkest terug te brengen tot ijle klanken van een eenzame fluit of klarinet, of een groepje violen, waardoorheen Stotijn haar prachtige gedicht kon weven, verstervend in dat beroemde slot op de tekst 'Ewig, ewig!' Daarna was het zeker 30 seconden stil, en viel Stotijn opgelucht in de armen van Nézet-Séguin. Een stormapplaus barstte los. Tenor Christian Elsner was een bijfiguur geworden. Zijn volume had het afgelegd tegen het ingeleefde meesterschap van Stotijn. Nézet-Séguin had daar in de eerdere delen meer rekening mee kunnen houden door het orkest meer in te tomen, maar wellicht was dan de ervaring van het verlichte zesde deel niet zo overrompelend geweest.

"About to fly back to NY. Memories of this week's concerts w/ @rdamsphil will live long in my heart" twitterde Nézet-Séguin de volgende dag. En weg is hij weer. Morgen dirigeert hij al weer Faust bij de Metropolitan Opera in New York. En donderdag en vrijdag - het is echt waar - het complete Weinachtsoratorium van Bach in Montreal...

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
16 dec - Waarom mijn abonnement op de AAA-serie een vergissing was...
9 dec - Meet & greet Christianne Stotijn, Christian Elsner en Yannick Nézet-Séguin
8 dec - Nederlands Kamerkoor: Opzienbarende middeleeuwen
5 dec - "Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?
28 nov - Meesterpianisten: Yefim Bronfman
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel

> NOG MEER KLASSIEK

Waarom mijn abonnement op de AAA-serie een vergissing was...

2011-12-16T11:13:00.004+01:00

Ik ga vanavond niet naar het Concertgebouw voor het derde concert in de AAA-serie. Ik ga denk ik helemaal niet meer naar de AAA-serie. De aanschaf van een abonnement voor de AAA-serie van het Koninklijk Concertgebouworkest was een vergissing. Zo, dat is eruit.

Ik heb het heel lang geprobeerd - en ik blijf het proberen... - maar hedendaagse kunstmuziek kan mij maar niet bekoren, uitzonderingen daargelaten (Goebaidoelina (foto), Pärt, en nog zo een handvol moderne componisten). Messiaen, Rihm, Glanert, Trojahn, Dusapin of hoe de top van de Duits-Franse componistenbrigade ook maar moge heten, hun muziek is niet aan mij besteed. Soms is een van hun werken best interessant, maar alleen wanneer dit gepresenteerd wordt in een context van meer herkenbare muziek. De NTR ZaterdagMatinee doet dat heel goed: een paar weken geleden klonk daar een Vioolconcert van Rihm; na de pauze kregen we de Eerste Symfonie van Brahms. Vorige week nog speelde het Radio Filharmonisch Orkest Das Gehege, ook van Rihm; na de pauze was er Salome van Richard Strauss. Op deze manier is het goed te doen, en kunnen ook moderne werken op waarde worden geschat. Wanneer we echter een heel concert lang moeten luisteren naar onnavolgbare 20e- en 21e-eeuwse klankbouwsels verdraagt mijn gemoed het niet meer. Er is dan zoveel 'deconstructie' dat mijn gezondheid bijna letterlijk gevaar loopt.
Muziek moet verheffen, moet ontroeren, moet ontvankelijk maken voor de 'hogere zaken des levens', althans voor mij. Soms moet er ook iets kapot, dat is waar, maar een concert waarin alleen maar wordt kapot gemaakt, en niet meer word opgebouwd, is een aanslag op het gemoed en de gezondheid. Ik weiger me hieraan nog langer bloot te stellen, ter bescherming van mijzelf. Daarom ga ik niet meer naar de AAA-serie, wat musicologen en marketingmensen mij in hun kleurrijke, wollige brochures ook voor moois trachten voor te spiegelen. Ik geloof er niet (meer) in. Voor mij is het als met de kleren van de keizer: een muur van woorden en 'illusies' (het thema van het derde AAA-concert), maar daaronder zit niks.

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
9 dec - Meet & greet Christianne Stotijn, Christian Elsner en Yannick Nézet-Séguin
8 dec - Nederlands Kamerkoor: Opzienbarende middeleeuwen
5 dec - "Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?
28 nov - Meesterpianisten: Yefim Bronfman
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel

> NOG MEER KLASSIEK

Favoriete zangers: Jonas Kaufmann

2011-12-15T13:52:00.003+01:00

> website
> agenda

BINNENKORT: 22 jan 2012 - Live streaming Verdi's Don Carlo vanuit de Bayerische Staatsoper München; Jonas Kaufmann zingt de titelrol!

recente producties:
29 nov t/m 20 dec 2011
Gounod: Faust (rol: Faust)

Financial Times (Martin Bernheimer, 30 november 2011): "Jonas Kaufmann enacted the protagonist’s plight sensitively, shading the line with heroic ardour and exquisite finesse, as needed. He sculpted long pianissimo phrases that took our breath away, if not his. Under the circumstances, one actually expected a diminuendo on the top C of “Salut, demeure” – a feat managed by such past paragons as Giuseppe Sabbatini and Giuseppe di Stefano. That turned out to be wishful expecting. Maybe next time."

The Wall Street Journal (Heidi Waleson, 1 december 2011): "Jonas Kaufmann's darkly burnished tenor encompassed both the dramatic intensity and exquisite lyricism required of Faust. "Salut! demeure," his apostrophe to Marguerite's house, was a marvel of sensitivity and dreaminess, and Mr. Nézet-Séguin's floating orchestral accompaniment helped create the illusion of Faust in the thrall of innocence. At its end, Mr. Kaufmann simply sat on a bench with his back to the audience and stared upstage at the house; it was a potent directorial moment."

The Huffington Post (Howard Kissel, 30 november 2011): "Tenor Jonas Kaufman is an ideal Faust. When he sings "Salut, demeure chaste et pure" in a hauntingly quiet voice, it projects the essentially noble soul of the hero quite sublimely. His voice is pure gold, and few tenors show s much total emotional control as he does."

The New York Times (Anthony Tommasini, 30 november 2011): "Mr. Kaufmann, a Met superstar who recently performed a rare song recital on the Met stage, was a handsome, vocally splendid Faust. He sang the pensive and romantic passages with veiled dusky colorings and tender lyricism, and unleashed pent-up power in full-bodied phrases, capped by fearless high notes."

> MEER FAVORIETE ZANGERS

Favoriete zangers: Renée Fleming

2011-12-15T13:29:00.002+01:00

> website
> agenda

recente producties:

14 nov t/m 10 dec 2011
Händel: Rodelinda (rol: Rodelinda)

The New York Observer (Zachary Woolfe, 29 november 2011): "It has long been suggested about Ms. Fleming that she improves over the course of an opera’s run. The Observer has always discounted this notion, which seems conveniently to rationalize some poor reviews, but the contrast between Ms. Fleming’s first performance (which we heard over a live stream) and her third was indeed remarkable. (...) At the first performance Ms. Fleming was scooping like crazy, attacking the musical line to try and power her way through ornamentation that was difficult for her. But a week later, her voice sounded cleaner and less weighed down. The coloratura still didn’t come out with ideal ease but when the line was more lyrical she sang with lucid beauty. (...) Ms. Fleming seems to understand that tenderness and despair are required of her, but she doesn’t really make them happen. She has prettiness of voice and bearing but little urgency or directness."

The New York Times (James R. Oestreich, 15 november 2011): "The specialist Mr. Scholl, apart from his splendid lyrical gifts, gave an occasional lesson in what is now thought to be an appropriate use of vibrato in Baroque music, starting with straight tone and gradually warming it with vibration. But it would be asking too much of a singer like Ms. Fleming to revamp her technique in midcareer, so there was inevitably some disjunction between stage and pit. Ms. Fleming painted her coloratura in broad strokes, but it was enough that she threw herself and her voice wholeheartedly into the considerable drama."

> MEER FAVORIETE ZANGERS

FAVORIETE ZANGERS

2011-12-15T13:00:00.002+01:00

(work in progress)

> Fleming, Renée
> Jaho, Ermonela
> Kaufmann, Jonas

Shakespeare Globe to Globe (Londen, 21 april t/m 9 juni 2012)

2011-12-12T16:03:00.001+01:00

Oh oh oh, wat zou ik hier graag naartoe willen, alle 37 stukken in 37 talen!

"Beginning on 21 April 2012, the Globe is proud to present an unprecedented programme of multi-lingual Shakespeare productions as part of a once-in-a-lifetime celebration for the London 2012 festival. Revelling in the vast array of communities and languages that make-up London's vibrant cultural landscape, 37 international companies will present every one of Shakespeare's plays in a different language over six weeks."

Helaas is het Nederlandse theater blijkbaar zo oninteressant geworden dat er geen Nederlandstalige Shakespeare te zien is. Of is er een andere reden dat Toneelgroep Amsterdam (Romeinse tragedies), Nationale Toneel (Midzomernachtdroom) of Dood Paard (Bye Bye, naar Othello) niet zijn uitgenodigd? Ik zal het de organisatie eens vragen...

En een dag later kwam dit antwoord: "Several factors were involved in the decissions about which languages and companies were to be involved in the Globe to Globe festival. First and foremost, the producers looked for the most commonly spoken languages in London. From these, some countries alround had running, high qulaity productions of certain Shakespeare Plays. As I am sure that you can imagine, some of the plays were more difficult to find in current production than others."

Geen speciale reden dus, behalve dat Nederlands niet tot de meest gesproken talen in Londen behoort. Uru, Bangla en Yoruba blijkbaar wel. Een hele geruststelling...

> website Shakespeare Globe to Globe 2012

MEER SHAKESPEARE:
8 dec - Shakespeare Theater Diever reageert op film Anonymous
6 dec - A Midsummer Night's Dream (Max Reinhardt, 1935)
2 dec - Het Nationale Toneel: Midzomernachtdroom
29 nov - Elizabeth Taylor & Richard Burton (1967) vs. Halina Reijn & Hans Kesting (2005)
23 nov - Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

The Metropolitan Opera Live in HD: Faust (Gounod)

2011-12-11T11:54:00.005+01:00

muzikale leiding: Yannick Nézet-Séguin, regie: Des McAnuff, met: Marina Poplavskaya (Marguerite), Michèle Losier (Siébel), Jonas Kaufmann (Faust), Russell Braun (Valentin), René Pape (Méphistophélès) > www.metoperafamily.org

ZUIVERHEID VERSUS VERDORVENHEID, GOD VERSUS DUIVEL

Na de teleurstellende Rodelinda vorige week, was Faust gelukkig weer een onmiskenbare topproductie van de Metropolitan Opera Live in HD (gezien in Tuschinsky Amsterdam). En voor wie diezelfde middag in het Concertgebouw getuige mocht zijn van een bloedstollende concertante uitvoering van Richard Strauss' Salome door het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Edo de Waart (drie maanden lang gratis terug te luisteren in het Radio 4 Concerthuis), werd Faust zelfs een vervolgverhaal op het thema 'zuiverheid versus verdorvenheid', 'God versus duivel'.

Wat zijn de fundamenten van onze kunst toch onmiskenbaar christelijk! En wat is Faust eigenlijk een religieuze opera! De oude wetenschapper Faust - in de geloofwaardige regie van Des McAnuff (foto) een atoomwetenschapper uit de jaren '40 van de vorige eeuw - overdenkt zijn leven en drinkt een vergif om er een eind aan te maken. Op dat moment verschijnt Méphistophélès, de duivel himself, die hem aanbiedt wat hij maar wil hebben: eer, macht, rijkdom? Dat alles tegelijk, zegt Faust: ik wil mijn jeugd terug. Prima, als je hier even wilt tekenen, zegt Méphistophélès. Lever je ziel uit aan mij en ik geef je je jeugd terug, zodat je de mooie Marguerite het hof kunt maken. Faust tekent, en is weer jong. Hij verleidt Marguerite, toonbeeld van zuiverheid, die aanvankelijk weerstand biedt, maar toch zwicht, omdat ze gelooft in de oprechtheid van Faust. Zodra hij haar liefde, haar lichaam, gewonnen heeft, laat hij haar achter, zwanger van zijn kind, maar dat interesseert hem niet. Méphistophélès voert hem verder langs alle geneugten die de wereld te bieden heeft, tot en met de Walpurgisnacht, de heksensabbat, dat het toppunt moet zijn van orgastisch genot. Bij Faust knaagt echter zijn geweten en hij wil Marguerite opzoeken die gevangen zit en de volgende dag ter dood zal worden gebracht omdat ze haar kind gedood heeft. Met hulp van Méphistophélès wil Faust haar bevrijden, maar zij herkent de duivel en weigert. Een engelenkoor klinkt vanuit de hemel: 'Ze is gered!' Ze heeft tot het eind haar geloof in God behouden en mag - in deze regie letterlijk - opklimmen naar de hemel.
Regisseur Des McAnuff voegt dan nog een wat mij betreft overbodig epiloogje toe: we zien nog heel even de oude Faust die het gif drinkt en sterft. Wat de regie hier precies mee wil zeggen, blijft in het vage: was het dan allemaal een fantasie van Faust? Heeft het hele verhaal met Marguerite en de duivel nooit plaatsgevonden? Heeft Faust dat willen voorkomen door voordat hij zijn ziel aan de duivel kon verkopen te kiezen voor de dood?
In een van de pauzes vertelde McAnuff dat hij de opera heeft willen seculariseren, zonder dat 'gelovigen' daar aanstoot aan zouden hoeven te nemen. Dat laatste is wel gelukt, maar geseculariseerd heeft hij Faust gelukkig niet. Gounod's overduidelijke christelijke strekking is overeind gebleven: het goede overwint het kwade, en wie daarin tot het einde toe blijft geloven, wordt gered.

Het goede wordt in Faust gesymboliseerd door Marguerite, en haar broer Valentin die haar zuiverheid tot elke prijs wil beschermen - wanneer hij ontdekt dat zij die bescherming niet meer waardig is, vervloekt hij haar vlak voordat hij sterft aan een wond die hem in een gevecht door Faust/Méphistophélès is toegebracht. Marina Poplavskaya heeft de juiste uitstraling voor deze rol: kalm berust ze in alles wat haar overkomt. Ze zingt ook prachtig beheerst, met een heldere, doordringende stem zonder bijgeluiden, die in de hoogte wellicht aan stevigheid kan winnen:

Jonas Kaufmann als Faust heeft geen moeite met hoge noten; die stralen bij hem als de juwelen waar Marguerite zo meespelend over zingt:

Hij heeft een karakteristieke stem, nasaal, wollig, warm en met de bijzondere eigenschap dat hoe harder en hoger hij zingt, hoe meer zijn stem zich opent, als een bloem die pas onder druk zijn geheime schoonheid prijsgeeft.

René Pape zong Méphistophélès al in zes verschillende producties, waaronder afgelopen september nog in Londen (met Angela Gheorghiu als Marguerite en Vittorio Grigolo als Faust), en hij heeft er duidelijk plezier in. Zijn ervaring bracht rust in de productie zodat iedereen kon stralen op zijn hoogste niveau. En dat alles onder de sprankelende leiding van Yannick Nézet-Séguin, die Faust dirigeert tussen optredens op 9 en 11 december met het Philadelphia Orchestra door (zie hier zijn schedule) en die komend weekend weer in Nederland is voor twee concerten met 'zijn' Rotterdams Philharmonisch Orkest. Hij dirigeert dan onder meer Das Lied von der Erde van Gustav Mahler met Christianne Stotijn en Christian Elsner. Hoe houden die dirigenten (en vele andere rondreizende musici) dat toch vol...? Een mooie vraag voor de meet & greet op zondag 18 december in Het Concertgebouw!

MEER OPERA:
3 dec - Metropolitan Opera Live in HD: Rodelinda (Händel)
6 nov - 'Opera zonder poeha'; Wagners Siegfried bij The Metropolitan Opera (Live in HD)
4 nov - Gefluit en gejoel voor première Ruslan en Ludmila, Bolshoi Theater Moskou
29 okt - Metropolitan Opera: Don Giovanni (Live in HD)
16 okt - La Gioconda (NTR ZaterdagMatinee) & Anna Bolena (Metropolitan Opera)
10 okt - De Nederlandse Opera: Elektra
2 okt - The Royal Opera: Tosca (Puccini)
30 sep - The Metropolitan Opera: Anna Bolena
27 sep - Nationale Reisopera: Siegfried
24 sep - The Royal Opera: Faust (Gounod)
8 sep - De Nederlandse Opera: Iphigénie

> NOG MEER OPERA

National Gallery London: Leonardo da Vinci, Painter at the court of Milan

2011-12-09T11:08:00.004+01:00

> te zien t/m 5 februari 2012 in de National Gallery in Londen

HOE EEN MISLUKTE CARRIÈRE LATER ALS TRIOMF WERD TOEGEJUICHT

door Oleg Karuvits

De kunstgeschiedenis bevat vele verhalen en anekdotes over persoonlijke irritaties en de artistieke strijd tussen de drie grootste kunstenaars van de Hoge Renaissance: Leonardo da Vinci, Michelangelo en Rafaël. Deze strijd om artistiek leiderschap en erkenning is eigenlijk nooit tot een einde gekomen, en ook vandaag woedt hij nog.
Terwijl de 'David' van Michelangelo en zijn fresco's in de Sixtijnse Kapel nog altijd op de attractielijst van het massatoerisme staan, is Rafaëls 'Sixtijnse Madonna' inmiddels uit de top van de 'wereldwonderen' verdwenen. Het bekendste kunstwerk van nu is zonder twijfel de 'Mona Lisa'. Na eeuwen vergeten te zijn geweest, trok het portret pas weer in de tweede helft van de 19de eeuw de aandacht van romantische dichters en schrijvers. Zij raakten geobsedeerd door mystieke aspecten van de portretkunst en werden hierdoor de eerste aanbidders van de raadselachtige glimlach van de Florentijns Lisa del Giocondo. De bewondering voor het schilderij begon sindsdien ook bij het brede publiek te stijgen en bracht later de avant-gardisten, die de hedendaagse burgerlijke smaak wilden bespotten, ertoe om de afbeelding van Mona Lisa te karikaturiseren. Zo groeide de 'Mona Lisa' ongepland en onbewust uit tot het meest bekende kunstwerk wereldwijd en behaalde haar maker een voorlopige overwinning in de strijd met zijn twee geniale tijdgenoten: Michelangelo en Rafaël.
Toch is het waarschijnlijk niet zo zeer zijn kunst wat ons in Leonardo zo bijzonder aanspreekt. Wij zijn eerder geïntrigeerd geraakt door zijn persoonlijkheid, vol met raadsels en mysteries. Wij kennen hem vooral als alchimist, wetenschapper, voorbode van vele technische uitvindingen van onze eeuw, als iemand die onze computers geweldig zou vinden. Hoewel Leonardo heel weinig schilderijen is begonnen en nog minder heeft afgemaakt, gaat onze gemiddelde kennis over zijn kunst meestal niet verder dan de ironische, licht-arrogante glimlach van de geïconiseerde 'donna Lisa'.

Met de in november geopende tentoonstelling 'Leonardo da Vinci: Painter at the court of Milan' wil de National Gallery in Londen haar publiek de kans geven om een brede selectie uit het oeuvre van de kunstenaar te kunnen bewonderen. Leonardo da Vinci wordt hier uitsluitend als schilder en tekenaar gepresenteerd. Deze keer zijn er geen ontwerpen of modellen van 'helikopters' of 'tanks' te zien.
Deze 'droom'-overzichtstentoonstelling betoont eer aan Leonardo als grootste genie aller tijden.
Maar of Leonardo tijdens zijn leven echt zo succesvol was zoals wij dat ons nu vaak willen voorstellen, is echter een open vraag. Het lijkt waarschijnlijker dat hij na een veelbelovend begin al snel een reputatie had gekregen van iemand die heel langzaam werkte en zijn opdrachten dikwijls onvoltooid achterliet. In zijn tekst van de levensbeschrijving van Leonardo is Vasari niet zuinig met complimenten wat betreft Leonardo's ijzersterke handen, zijn schoonheid, 'vorstelijkheid en grootmoedigheid van hart en geest'. Over de kunst van Leonardo vermeldt de biograaf in het kort dat hij tijdens zijn leven 'in hoog aanzien stond', en voegt toe, misschien uit beleefde vleierij, dat Leonardo's 'reputatie na zijn dood zelfs nog toenam'. Bedachtzaam gelezen geven deze woorden echter aan dat Leonardo tijdens zijn leven wel bekend was, maar de echte roem niet heeft gekend.
Ook in zijn, tegenwoordig beroemde, 'sollicitatie'-brief die hij op 30-jarige leeftijd schreef aan Ludovico Sforza bood Leonardo zich aan als militair ingenieur, die vele geheimen en trucs wist om vijanden zowel op land als op zee gegarandeerd te kunnen verslaan. Pas helemaal aan het einde, bijna als postscriptum, vermeldde hij kort zijn talent als maker van beelden en schilderijen. Kennelijk realiseerde Leonardo zich op dat moment dat zijn prestaties op deze terreinen hem geen aanbeveling meer gaven.

Hoewel de National Gallery bij de promotie van de tentoonstelling een speciale nadruk legt op de negen schilderijen van Leonardo, wordt minder dan de helft hiervan door verschillende specialisten unaniem als authentieke werken van Da Vinci gezien: 'De boetvaardige Hiëronymus', de Parijse versie van 'Madonna in de grot', 'De dame met een hermelijn' en 'La Belle Ferronière'.
Verschillende pr-middelen, zoals de vroeg gestarte boekingsactie op internet, live-uitzending van de opening in een aantal bioscopen en de reclameslogan 'once in a life time' hebben eveneens ervoor gezorgd dat de tentoonstelling in Londen een absolute hype werd. Elke dag vlak voor de opening van het museum staan voor de ingang van de 'Sainsbury Wing' twee rijen: één van diegenen, die ruim van tevoren een toegangskaartje via internet hebben gekocht, en de tweede, veel langere rij, van mensen met opklapstoeltjes en thermoskannen die hun hoop op een kaartje voor de tentoonstelling uit de dagelijkse vrije verkoop niet willen opgegeven.

De tentoonstelling is relatief groot en kan een kunstliefhebber zeker voor een aantal uren geboeid houden, ook al zit er in principe weinig verrassing in. Al vooraf, uit reportages in de media of eigen kennis van Leonardo's oeuvre, is het niet ingewikkeld om je voor te stellen wat je ongeveer te zien zal krijgen.
De unieke ervaring die de tentoonstelling biedt, ligt niet zo zeer bij het 'grootste' aantal bijeen gebrachte schilderijen als in de mogelijkheid om een paar portretten – 'De dame met een hermelijn' (uit Krakau) en 'La Belle Ferronière' (uit Parijs) – en de twee versies van 'Madonna in de grot' (Londen en Parijs) met elkaar te kunnen vergelijken. Deze gelegenheid zal waarschijnlijk niet snel weer voorkomen, omdat deze werken te fragiel zijn om vaak naar verschillende locaties te worden getransporteerd en omdat zij allemaal grote – soms zelfs de enige – publiekstrekkers zijn voor de collecties waartoe zij behoren. Het zoeken naar gelijkenissen tussen de twee Madonna's is, om eerlijk te zeggen, relatief ingewikkeld gemaakt doordat de schilderijen niet naast elkaar, maar tegenover zijn geplaatst. Deze opstelling maakt de vormgeving van de zaal zonder twijfel mooi en evenwichtig, maar vereist van de bezoekers echter sterke vermogens van het visuele geheugen, wanneer zij alle details van deze twee altaarstukken met elkaar willen vergelijken. Maar juist in deze gedetailleerde vergelijking ligt in dit geval de essentie van deze unieke gelegenheid, omdat de toeschrijving van de Londense versie van de Madonna (rechts op de foto) aan Leonardo door een aantal kenners wordt betwijfeld vanwege te scherpe silhouetlijnen, wat voor een werk van de bedenker van het sfomato-effect ongewoon zou zijn. Ook de stijve en versimpelde uitvoering van details in kleding en van de bloemen op de voorgrond in de Londense versie van de Madonna maakt minder indruk. Alleen de satijnen voering van Maria's gewaad en het gekrulde haar van de engel doen ons denken aan de hand van Leonardo, die zijn schilderijen bovendien zo vaak onvoltooid liet dat het bijna onmogelijk is om voor te stellen dat hij twee keer dezelfde compositie zou afmaken.

Als een absolute sensatie wordt op de tentoonstelling de herontdekte 'Salvator Mundi' gepresenteerd. Het schilderij was bekend uit boeken en van gravures, maar gold eeuwenlang als verloren. Na een recente restauratie blijkt dat dit schilderij van Leonardo in het verleden zwaar werd beschadigd en om deze reden uitgebreid was overschilderd, waardoor het later niet meer als het origineel werd beschouwd, maar als een kopie van de verdwenen versie van 'Salvator Mundi'.
Samen met het inmiddels al weer afgewezen 'Zelfportret' van Leonardo en de dubieuze 'La Bella Principessa' is 'Salvator Mundi' al het derde kunstwerk dat in de laatste paar jaar aan het oeuvre van Leonardo wordt toegevoegd.
Uit een recent getoonde documentaire op CNN en uit andere publicaties blijkt dat het doorslaggevende argument bij de attributie van dit schilderij als eigenhandig werk van Leonardo een kleine 'pentimento' was, een wijziging van de oorspronkelijke compositie, waaruit naar voren komt dat de kunstenaar tijdens het schilderproces de positie van de duim van Jezus' zegenende hand heeft veranderd. Men gaat er dan van uit dat kopiisten bij het vervaardigen van een kopie nooit de compositie van originele schilderijen zouden aanpassen of hierin correcties zouden aanbrengen. Dat is in dit geval wél gebeurd, dus móet het wel een Leonardo zijn, is de redenatie.
'Pentimenti' kunnen tegenwoordig zichtbaar worden gemaakt met behulp van röntgenfotografie of een infraroodcamera, maar in het geval van 'Salvator Mundi' werd de door de kunstenaar weggewerkte extra duim tijdens de restauratie blootgelegd en gefotografeerd, zoals in de CNN-documentaire is getoond.
Dat laatste roept vragen op. Volgens de internationale ethische codes voor restauratoren is het ondenkbaar dat de restaurator bij de behandeling van het schilderij de originele verf van Leonardo deels kon hebben verwijderd. Deze codes schrijft namelijk voor dat een verflaag die je verwijdert alleen een retouche kan zijn, nooit een originele verflaag. Dat betekent dat de verwijderde retouche, waardoor de eerste positie van de duim zichtbaar werd, door een vroegere restaurator was aangebracht. Dát zou echter betekenen dat deze 'pentimento' dan al eerder door iemand gezien moet zijn. Waarom er toen al niet meteen werd gedacht aan de echtheid van dit schilderij blijft onduidelijk...

De expositie eindigt met een speciaal aan het 'Laatste Avondmaal' gewijde zaal. Een eigentijdse kopie op ware grootte van het 'Laatste Avondmaal' kan de bezoeker een idee geven over hoe de authentieke schildering op een wand in de eetzaal van het Santa Maria delle Grazie er oorspronkelijk uit kan hebben gezien. Hoewel de kopie vermoedelijk van een mindere kwaliteit is dan destijds het werk van Leonardo zelf, worden hierin vele details gevisualiseerd die in het origineel al lang verloren zijn gegaan en krijgt de bezoeker een indruk van de oorspronkelijke dekkracht van de verflagen en de structuur van het originele schilderoppervlak van het 'Laatste Avondmaal'. Het buitengewoon slecht bewaarde werk van Leonardo, dat in Milaan te zien is, vertoont enorme kale plekken, die bij de laatste langdurige restauratie met waterverf werden geretoucheerd, waardoor de muurschildering in zijn huidige staat de uitstraling van een klassiek fresco heeft gekregen, en inmiddels dus sterk van het aanvankelijke uiterlijk van het werk, geschilderd met eitempera en wellicht olieverf rechtstreeks op de muur, moet afwijken.

Wij leven in het tijdperk van Da Vinci 'codes'. Niet alleen het populaire boek van Dan Brown, maar ook de theorieën die regelmatig verschijnen over een nieuwe mogelijke identiteit van het model voor het portret van Mona Lisa, geven ons geen kans om belangstelling voor Leonardo's mysteries te verliezen. Waar andere tentoonstellingen met een even interessante inhoud, zoals bijvoorbeeld de Gossaert-tentoonstelling in hetzelfde museum eerder dit jaar, aanzienlijk minder bezoekers trekken, staat voor in totaal negen schilderijen van Leonardo het publiek in rijen voor de deur, houdt de media-aandacht niet op, en betaalt men inmiddels op de zwarte markt 300 pond voor een kaartje. Hoeveel van deze mensen die een bezoek brengen aan het Louvre in Parijs zouden, op weg naar de zaal met 'Mona Lisa', even stoppen om te kijken naar de andere vijf schilderijen in dit museum van Leonardo waarvan twee nu in Londen zo veel furore maken...?

Afbeeldingen:
1) Leonardo da Vinci en/of Giovanni Boltraffio, 'Madonna Litta', ca. 1490, Hermitage, St. Petersburg
2) Leonardo da Vinci, 'De dame met een hermelijn', 1490, Czartoryski Museum, Krakau
3) Leonardo Da Vinci, ' De boetvaardige Hiëronymus' (onvoltooid schilderij), ca. 1488 - 1490, Pinacoteca Vaticana, Vaticaan
4) Leonardo da Vinci, 'Madonna in de grot', 1483 – 1486, Louvre, Parijs; Leonardo da Vinci en/of studio, 'Madonna in de grot', 1491 – 1508, National Gallery, Londen
5) Toegeschreven aan Leonardo da Vinci, 'Salvator Mundi', ca. 1499, privéverzameling
6) Giampietrino, kopie naar het 'Laatste Avondmaal' van Leonardo da Vinci, ca. 1520, Royal Academy of Arts, Londen

MEER MUSEA:
27 nov - Frans Hals Museum: De Gouden Eeuw viert feest
20 nov - Centraal Museum: Het Bloemaert-effect
23 okt - Bijbels Museum: Petrus en ik (t/m 11 dec)
19 okt - Van Gogh Museum: Snapshot (t/m 8 jan)
14 okt - Museum de Fundatie: Van Albrecht Dürer en Thomas a Kempis (t/m 8 jan)
12 okt - Rijksmuseum: Johan Maurits & Frans Post. Twee Nederlanders in Brazilië
6 okt - Rembrandthuis: In het voetspoor van Rembrandt (t/m 8 jan)
2 okt - Teylers Museum: Claude Lorrain (t/m 8 jan)
28 sep - Hermitage Amsterdam: Rubens, Van Dyck & Jordaens (t/m 16 mrt)
26 sep - Kunstboek: De Vermeers van Van Meegeren (Boijmans Studies)

> NOG MEER MUSEA

Meet & greet Christianne Stotijn, Christian Elsner en Yannick Nézet-Séguin

2011-12-09T10:25:00.001+01:00

op zondag 18 december 2011 na afloop van het concert van het Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Yannick Nézet-Séguin met 'Four Sea Interludes' van Benjamin Britten en 'Das Lied von der Erde' van Gustav Mahler > meer informatie

VRIENDSCHAP MET DE DOOD

'Das Lied von der Erde', ontstaan tussen 1908 en 1909, is een van Mahlers laatste werken. Hij schreef het als 'Symfonie voor tenor en alt (of bariton) en orkest' op in het Duits nagedichte vertalingen van klassieke Chinese poëzie. Mahler heeft de première op 20 november 1911 in München onder leiding van Bruno Walter zelf niet meer meegemaakt; de componist was op 18 mei van dat jaar in Wenen gestorven.
Volgens mezzosopraan Christianne Stotijn, die de liedcyclus nu samen met tenor Christian Elsner en het Rotterdams Philharmonisch Orkest onder leiding van chef-dirigent Yannick Nézet-Séguin komt uitvoeren in de Grote Zaal van het Concertgebouw, verzoent Mahler zich, met name in het laatste lied, 'Der Abschied', met de naderende dood. "De muziek draagt een verlangen uit naar een groter thuis", zegt ze in Preludium (december 2011). "Iemand ontmoet daar de dood, maar zonder angst. Het is mogelijk om vriendschap te sluiten met de dood. Er klinkt moeheid, maar daar schijnen hoop en licht doorheen."
"Voor mij gaat 'Das Lied' over jeugd, liefde, dronkenschap, illusie, pijn, ziekte, dood, overgave en opnieuw liefde: over het hele leven. De liederen drukken een diep heimwee uit. Naar de natuur, naar liefde, naar de dood. Elke keer weer als ik 'Das Lied von der Erde' zing, voel ik dat ik deel mag uitmaken van een heilig ritueel. Dit stuk heeft voor mij echt de betekenis van een levenswerk."

Na afloop van het concert vindt in de Spiegelzaal een 'Meet & Greet' plaats. Onder het genot van een glas prosecco kan het publiek luisteren naar een interview met de artiesten door AVRO-presentator Hans van den Boom, en is er daarna gelegenheid zelf vragen te stellen.

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
8 dec - Nederlands Kamerkoor: Opzienbarende middeleeuwen
5 dec - "Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?
28 nov - Meesterpianisten: Yefim Bronfman
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel

> NOG MEER KLASSIEK

Shakespeare Theater Diever reageert op film Anonymous

2011-12-08T20:00:00.001+01:00

RTV Drenthe, 8 december 2011:

Hoe het echt zit, komt u natuurlijk te weten in de Cursus Shakespeare, zeven avonden v.a. 10 januari 2012 in het Shakespeare Theater Diever! (> meer informatie)

MEER SHAKESPEARE:
6 dec - A Midsummer Night's Dream (Max Reinhardt, 1935)
2 dec - Het Nationale Toneel: Midzomernachtdroom
29 nov - Elizabeth Taylor & Richard Burton (1967) vs. Halina Reijn & Hans Kesting (2005)
23 nov - Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

Nederlands Kamerkoor: Opzienbarende middeleeuwen

2011-12-08T12:05:00.002+01:00

o.l.v. Paul Van Nevel

NKK Opzienbarende Middeleeuwen from Benchmark on Vimeo.

VAN EEN RAGFIJNE, SUBTIELE SCHOONHEID

Ik ben een mens van de Middeleeuwen, zo bleek mij gisteravond opnieuw bij het concert van het Nederlands Kamerkoor in een programma vol koormuziek die dirigent en oude-muziekspecialist Paul Van Nevel heeft opgegraven uit archieven van de 9e tot en met de 14e eeuw. Het is de directe helderheid die me aanspreekt in de muziek, de schoonheid van de eenvoud, het schuchter verkennen van de mogelijkheden van de menselijke stem wanneer deze samen met andere stemmen in een kerk tot klinken komt.
Want het is natuurlijk vooral kerkmuziek wat we horen. Om te beginnen de muziek de werd geschreven naar aanleiding van de keizerskroning van Karel de Grote, zoals die voor het eerst geklonken moet hebben tijdens de Kerstmis van het jaar 800 in Reims: "Leven en overwinning voor de voortreffelijke Karel, door God gekroond, de grote en vredebrengende koning der Franken en Longobarden en het hoofd der Romeinen. Schenk verhoring Christus!" En dat dan in het Latijn natuurlijk: Exaudi Christi!
Van een ragfijne, subtiele schoonheid was het Alleluia. Judicabunt sancti nationes uit het jaar 1000 zo om en nabij, meditatieve kloostermuziek uit Winchester. Van 300 jaar later dateert het motet Hypocritae Pseudo Pontificis, muziek van een heel andere orde: een aanklacht namelijk tegen de 'schijnheilige pseudopriesters, hardvochtige kwellers van de Kerk'. Luther kwam 200 jaar daarna dus niet geheel uit de lucht vallen...

En zo barstte het in dit concert van de bijzondere muziek die ik onmiddellijk nog een keer zou willen horen. Probeer het bijvoorbeeld maar eens droog te houden bij het Puisque la Mort ('Aangezien de dood...') van Matteo da Perugia (1382). Wat een droefenis, met teksten als 'Beween, minnaars, de grote schoonheid! Beween het schitterende zonlicht van deze wereld!', geschreven naar aanleiding van de dood van Eleanore d'Aragon.
Behalve het vertrouwde, onbetwistbaar hoge niveau van de uitvoering door de zangers van het Nederlands Kamerkoor, was het concert ook bijzonder door de opstelling: 'en ronde', met het publiek eromheen, de dirigent als onderdeel van de cirkel in telkens wisselende samenstelling van zangers. Zich bewust van de bijzondere sfeer die ze creëerden, wilde Paul Van Nevel geen applaus tussen de delen, wat het minder subtiele deel van publiek er niet van weerhield het toch telkens weer te proberen. Uit enthousiasme, uiteraard, maar als een dirigent duidelijk aangeeft liever geen applaus te hebben, dan zou je dat toch moeten respecteren.
Andere eigenzinnigheden waren er ook, maar die horen denk ik bij Paul Van Nevel. Zo liet hij in het Kyrie en Gloria uit de Messe de Nostre Dame van Guillaume de Machaut uit de 14e eeuw de 'u' uitspreken op z'n Nederlands/Frans, als een 'uu' dus en niet, zoals dat meestal gebeurt, als een 'oe'. Je krijgt dan iets geks als 'túu solúus Altissimúus, Jesúu Christe!' 'Mundi' werd dan weer uitgesproken als 'mondi' en niet 'múundi' Van Nevel zal er ongetwijfeld zijn goed onderbouwde redenen voor hebben, maar vreemd klonk het wel...
Tot slot bekroop ook bij dit concert mij het verlangen om dit repertoire te horen in kerken waarvoor het geschreven is. Musici aller landen zouden weer massaal de kerken in moeten trekken om deze spiritueel te belevendigen met al die prachtige muziek die in de loop der eeuwen geschreven is om daar te klinken, en niet in de steriele concertzalen van vandaag. Kerken kunnen dan weer uitgroeien tot de spirituele én artistieke centra die ze ooit waren.

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
5 dec - "Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?
28 nov - Meesterpianisten: Yefim Bronfman
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

A Midsummer Night's Dream (Max Reinhardt, 1935)

2011-12-06T20:27:00.003+01:00

Vandaag ontvangen: Max Reinhardt's A Midsummer Night's Dream uit 1935. Met o.a. James Cagney (Bottom), Joe E. Brown (Flute), Dick Powell (Lysander), Ross Alexander (Demetrius), Olivia de Havilland (Hermia), Jean Muir (Helena), Victor Jory (Oberon), Anita Louise (Titania) en Mickey Rooney (Puck). Muziek: Felix Mendelssohn, gearrangeerd door Erich Wolfgang Korngold.

Doeltreffend medicijn tegen herinnering aan de Midzomernachtdroom van het Nationale Toneel:

MEER SHAKESPEARE:
2 dec - Het Nationale Toneel: Midzomernachtdroom
29 nov - Elizabeth Taylor & Richard Burton (1967) vs. Halina Reijn & Hans Kesting (2005)
23 nov - Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

"Muziek om bij te gapen" of "Het glinsterde en glansde"...?

2011-12-05T15:24:00.002+01:00

Uiteindelijk is recenseren een heel persoonlijke, subjectieve aangelegenheid, zo bleek maar weer eens naar aanleiding van het debuut van dirigent Juraj Valcuha bij het Koninklijk Concertgebouworkest op 1 en 2 december jl. met onder meer de Derde Symfonie van Sergej Rachmaninov.

Thiemo Wind schrijft in De Telegraaf (5 december 2011): "Wie Valcuha vrij ziet bewegen op de bok, ziet een echte dirigent. Wie luistert, krijgt twijfels. (...) [over het Celloconcert van Barber] Helaas raakte haar [celliste Sol Gabetta] lyriek in het langzame deel bedolven onder te luid orkestspel. (...) Probleemgeval van de avond was de Derde Symfonie van Rachmaninov. Het stuk stond dertig jaar geleden voor het eerst en voor het laatst op de lessenaars, en dat is niet voor niets. Kortademigheid overheerst, het is alsof de muziek zichzelf opeet. Valcuha hield de boog knap gespannen, maar kon het stuk niet beter maken dan het is. Muziek om bij te gapen. Dat hebben we ook gedaan."

Terwijl Peter van der Lint in Trouw (3 december 2011) noteert: "Valcuha's debuut valt in de categorie meesterlijk - een natuurtalent! Rachmaninovs Derde symfonie glinsterde en glansde onder zijn expressieve handen, en ook Barbers Celloconcert kreeg een modeluitvoering. Valcuha is een naam om goed in de gaten te houden."

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
28 nov - Meesterpianisten: Yefim Bronfman
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Rodelinda (Händel) - Metropolitan Opera Live in HD

2011-12-03T22:17:00.001+01:00

MISSCHIEN HAD ZE HAAR DAG NIET...

Niet alle producties van The Metropolitan Opera Live in HD zijn even goed. De herneming van Händels Rodelinda (1725), een productie van Stephen Wadsworth uit 2004 met toen en nu Renée Fleming in de titelrol, had beter achterwege kunnen blijven. Althans, met de meeste van de zangers die deze Live-in-HD-productie verzorgden. De productie zelf is een plaatje, met prachtige, historische decors en kostuums, bijna als op een filmset, en met een regie die zelfs de vele da-capo-aria's van Händel theatraal boeiend weet te maken.
Het probleem zit hem echt in de zangers. Om maar meteen met de belangrijkste te beginnen: Renée Fleming zou dit repertoire niet (meer) moeten zingen. Misschien had ze haar dag niet, maar ze klonk ronduit beroerd. Lelijk in de hoogte, onstabiel in het middenregister. Haar stem is niet geschikt (meer) voor barok - maar blijkbaar is ze zo'n ster dat niemand tegen haar zegt dat het eigenlijk niet meer kan wat ze doet. Er is zoveel repertoire waarvoor haar stem nog wel geschikt is (Strauss, Verdi, maar ook nog Rossini, zo liet ze twee jaar geleden nog horen in Armida), dat ze Händel beter kan overlaten aan de echte Händelzangers.

Zoals Andreas Scholl die in de rol van Bertarido (Rodelinda's doodgewaande man, in de oorspronkelijke productie uit 1725 gezongen door castraat Senesino) laat horen wat barokzingen is. Iedere frase van hem grijpt je bij de keel, terwijl je bij iedere aria van Fleming denkt: oei, zou ze het einde van de voorstelling nog halen...?
Net zo onprettig om naar te luisteren was overigens de onwaarschijnlijk dikke sopraan Stephanie Blythe; lichtheid en strakheid, wat mij betreft kenmerken van mooie barokzang, zijn haar vreemd. Hetzelfde geldt voor de Chinese bas-bariton Shenyang.
Een wonderlijk samengestelde cast dus voor een Met-productie. Geef mij maar de Glyndebourne-Händels onder leiding van William Christie. En waarom was Danielle de Niese niet gecast voor de hoofdrol, wat mij betreft dé Händelzangeres van dit moment...? Gelukkkig is zij in januari a.s. wél te zien in de Live-in-HD-productie The Enchanted Island, een barokfantasie naar The Tempest van William Shakespeare. Dat wordt ongetwijfeld smullen, want ook Joyce DiDonato werkt hieraan mee en de muzikale leiding is van... William Christie!
En nu maar hopen dat Rodelinda niet het breekpunt wordt in Flemings carrière. Stoppen op het hoogtepunt is heus geen schande. Callas heeft het haar voorgedaan. Al kon ook die het toch niet laten...

(foto 1: © Sara Krulwich/The New York Times, foto 2: © Ken Howard/Metropolitan Opera)

MEER OPERA:
6 nov - 'Opera zonder poeha'; Wagners Siegfried bij The Metropolitan Opera (Live in HD)
4 nov - Gefluit en gejoel voor première Ruslan en Ludmila, Bolshoi Theater Moskou
29 okt - Metropolitan Opera: Don Giovanni (Live in HD)
16 okt - La Gioconda (NTR ZaterdagMatinee) & Anna Bolena (Metropolitan Opera)
10 okt - De Nederlandse Opera: Elektra
2 okt - The Royal Opera: Tosca (Puccini)
30 sep - The Metropolitan Opera: Anna Bolena
27 sep - Nationale Reisopera: Siegfried
24 sep - The Royal Opera: Faust (Gounod)
8 sep - De Nederlandse Opera: Iphigénie

> NOG MEER OPERA

Het Nationale Toneel: Midzomernachtdroom

2011-12-02T11:41:00.005+01:00

vertaling: Tom Kleijn, regie: Theu Boermans, met o.a.: Anniek Pheifer, Antoinette Jelgersma, Ariane Schluter, Jappe Claes, Jeroen Spitzenberger, Pierre Bokma, Stefan de Walle, fotografie: Carli Hermes > www.nationaletoneel.nl

DE POPCULTUUR IS OVERAL

Het ging al mis bij het lezen de programmafolder: "Het oudere paar, Theseus en Hippolyta, zijn gearriveerde carrièremakers uit de hogere kringen", is de eerste zin uit de toelichting van dramaturg Rezy Schumacher. Nee, Rezy, Theseus en Hippolyta zijn figuren uit de Griekse mythologie; Theseus doodde de Minotaurus, en Hippolyta was amazonekoningin. "Hun relatie is niet helemaal vrijwillig tot stand gekomen. Het betreft een vijandelijke overname", gaat Rezy verder, op de toon van een kinderboek. Nee, Rezy, het betrof een oorlog: "Ik maakte je met mijn zwaard het hof / En won je liefde door je leed te doen", schrijft Shakespeare (vertaling: Willy Courteaux). Rezy vervolgt: "In de nacht voor de bruiloft vechten hun alter ego's Oberon en Titania in een droom de strijd uit die overdag onder de oppervlakte sluimert." Alter ego's? Nee, Rezy, Oberon en Titania behoren tot het geestenrijk, bekend uit fabels, sprookjes en religies, dat voor stervelingen zoals jij en ik onzichtbaar blijft, maar dat al sinds jaar en dag onze kunst bevolkt, voedt en verder brengt. Dát is de magie waarvoor Shakespeare ons in zijn Midsummer Night's Dream ontvankelijk wil maken.

Magie is niet waar regisseur Theu Boermans op uit is in deze blijkbaar zo succesvolle productie van Midzomernachtdroom (uitverkochte zalen en een nu al aangekondigde reprise volgend seizoen). Platheid en seks is wat in de plaats kwam van diepgang en liefde. Geen wonder dat de zaal vol puberklassen zo enthousiast reageert - en de oudere theaterliefhebber in de pauze teneergeslagen op de bankjes neerzijgt en zich afvraagt of het aan hem ligt dat hij het niet meer volgt.
Nee hoor, oudere theaterliefhebber, het ligt niet aan u. Boermans en de zijnen hebben in Midzomernachtdroom de popcultuur omarmd, zo bedacht ik me ineens. En als je niets moet hebben van de popcultuur, dan wordt het lastig mee te gaan in deze voorstelling. Aan het begin klinkt meteen al harde popmuziek. De opening van de voorstelling bestaat uit een radiospotje van BNR (zou het Nationale Toneel zich daarvoor hebben laten betalen?) waarin de overname van Hippolyta BV door Theseus Inc. (o.i.d.) wordt aangekondigd. En de jonggeliefden Hermia en Lysander zitten elkaar al onmiddellijk in de broek, terwijl Hermia's vader een condoom uit haar tas vist en Helena niet veel later tongend met Hermia op tafel ligt. Helemaal in de beeldtaal van de popcultuur dus, de wereld van hiphopclips en De Wereld Draait Door. Titania bijt Bottom (Bok in de versie van Pierre Bokma) in zijn kruis en Oberon en Puck lopen rond met ongedierteverdelgers in plaats van een met een door Amor betoverde bloem. Verplatting in plaats van verheffing. Modder in plaats van schoonheid. Popcultuur dus.

Op zich heb ik er niks op tegen dat Shakespeare ook op deze manier wordt geënsceneerd - als hippe jongerenvoorstelling in de beeldtaal van nu - zolang het publiek ook maar de mogelijkheid krijgt om Shakespeare op een meer, laten we zeggen, Shakespeare-getrouwe wijze te kunnen bekijken.
Dat is echter het probleem in het huidige Nederlandse theaterlandschap: traditionele Shakespeares (waarmee ik voorstellingen bedoel 'in de geest van...') worden, uitzonderingen daargelaten (zoals een wonderschone Storm vorig seizoen door De Toneelmakerij, nota bene een jeugdvoorstelling!), niet gemaakt, zelf dus niet (meer) door Het Nationale Toneel. Alles moet worden verplat, versekst, verlelijkt, gemoderniseerd.
Ik verzet me daar tegen. Ik verzet me tegen de hegemonie van de popcultuur. Ik geloof in hoge kunst en lage kunst, en Shakespeare staat nog steeds in de top van de hoge kunst, hoe vaak men ook probeert zijn werken te verlagen tot de popcultuur. Wat mij betreft is het tijd voor een nieuwe volksverheffing, een verheffing van de mensheid als geheel, voordat we definitief wegzinken in een toestand van dierlijkheid en verslonden worden door onszelf. Shakespeare kan daar een grote rol in spelen. Maar dan moeten we hem wel spelen 'zoals het er staat'. Vooralsnog kunnen leraren Engels hun puberklassen beter laten kijken naar Michael Hoffmans film A Midsummer's Night Dream uit 1999, met o.a. Michelle Pfeiffer als Titania en Kevin Kline als Bottom:

MEER SHAKESPEARE:
29 nov - Elizabeth Taylor & Richard Burton (1967) vs. Halina Reijn & Hans Kesting (2005)
23 nov - Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

Klassieke Muziek - seizoen 2011/2012

2011-12-01T00:00:00.000+01:00

28 nov - Meesterpianisten: Yefim Bronfman
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel

29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

29 sep - Koninklijk Concertgebouworkest: Liszt & Beethoven met Lang Lang
28 sep - Meesterpianisten: Alexander Romanovsky
24 sep - NTR ZaterdagMatinee: Pli selon pli
24 sep - Koninklijk Concertgebouworkest: AAA#1: Zeitgeist 1933
21 sep - Koninklijk Concertgebouworkest: Stravinsky & Mozart
31 aug - Koninklijk Concertgebouworkest: Sjostakovitsj 8 o.l.v. Andris Nelsons
27 aug - Koninklijk Concertgebouworkest: Beethoven en Rimski-Korsakov o.l.v. Andris Nelsons

Een tijd lang verzamelde ik hier recensies uit NRC Handelsblad, Het Parool, De Telegraaf, Trouw en de Volkskrant. Hieronder nog de ranglijst van het begin van het seizoen 2011/2012.

5 = Heel goed, 4 = Goed, 3 = Wel oké, 2 = Niet echt, 1 = Slecht

RECENSIES SEIZOEN 2011-2012, 1 AUG - 24 SEP 2011:
5,0 - Orfeo 55 / Nathalie Stutzmann: Vivaldi & Pergolesi
4,6 - Nederlands Philharmonisch Orkest: Zemlinsky & Mahler
4,5 - Koninklijk Concertgebouworkest: Sjostakovitsj 8
4,4 - Koninklijk Concertgebouworkest: Stravinsky & Mozart
4,0 - Academy of St. Martin in the Fields & Murray Perahia
4,0 - Ensemble Klang: Music at the edge of collapse
4,0 - Festival Oude Muziek: Orgelconcerten
4,0 - Festival Oude Muziek: Palestrina & Frescobaldi
4,0 - Gergiev Festival: Rimski-Korsakov (Sadko) & Berlioz (Les Troyens)
4,0 - David Grimal (viool), Quirine Viersen (cello) & Silke Avenhaus (piano)
4,0 - JeugdOrkest Nederland: Eerste symfonie van Mahler
4,0 - Keller Quartet e.a.: Bartók Marathon
4,0 - Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Andris Nelsons
4,0 - Hannes Minnaar / Van Baerle Trio
4,0 - Musica Sacra Maastricht
4,0 - Orlando Festival: 30-jarig jubileum
4,0 - Enrico Pace (piano) en Serge Zimmermann (viool)
4,0 - Christianne Stotijn, Julius Drake & Oxalys
3,8 - Amsterdam Baroque Orchestra & Choir: Mozart (Requiem)
3,8 - Delft Chamber Music Festival 2011
3,8 - Gaudeamus Muziekweek 2011
3,5 - Nederlands Philharmonisch Orkest: Jubileumconcert 100 jaar GeNeCo
3,5 - Rotterdams Philharmonisch Orkest: Bruckner (Achtste symfonie)
3,5 - Seoul Philharmonic Orchestra o.l.v. Myung-Whun Chung
3,4 - Festival Oude Muziek / Rosas / Graindelavoix: Cesena
3,3 - Graindelavoix: Missa Papae Marcelli
3,3 - Nederlands Philharmonisch Orkest: Wagnergala
3,3 - Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Jaap van Zweden (Bruckner 8)
3,2 - Israëlisch Philharmonisch Orkest: Webern, Debussy & Mahler
3,0 - The Danish String Quartet: Haydn, Nielsen en Abrahamsen
3,0 - Internationaal Cellofestival Zutphen 2011
3,0 - Prinsengrachtconcert 2011
3,0 - Rotterdams Philharmonisch Orkest: Mendelssohn, Adams, Britten en Schumann
3,0 - Rotterdams Philharmonisch Orkest: Britten, Mahler, Wagner
2,5 - European Union Youth Orchestra: Janácek en Bruckner 4
2,5 - Koninklijk Concertgebouworkest: Zeitgeist 1933
2,0 - La Sfera Armoniosa & Johannette Zomer: Purcell

Elizabeth Taylor & Richard Burton (1967) vs. Halina Reijn & Hans Kesting (2005)

2011-11-29T22:09:00.001+01:00

Elizabeth Taylor is de beste Feeks aller tijden | En Zeffirelli de beste Shakespeareverfilmer

Voilà:

Vergelijk dat eens hiermee:

I rest my case...

MEER SHAKESPEARE:
23 nov - Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

Meesterpianisten: Yefim Bronfman

2011-11-28T17:16:00.007+01:00

27 november 2011 > www.meesterpianisten.nl

WAT EEN KRACHT EN TEGELIJK BEHEERSING!

Mijn eerste pianorecital, bedacht ik me, toen ik klaar zat voor de opkomst van de Amerikaanse, in Rusland geboren (1958), in Israël geschoolde pianist Yefim Bronfman. Wat een bijzondere sfeer weten ze daarvoor te creëren in de Grote Zaal van het Concertgebouw! Bijna alsof we bij kaarslicht met z'n allen rond de vleugel zitten.
Bronfman kwam echter nog niet meteen; eerst kwam Marco Riaskoff himself, organisator van de Serie Meesterpianisten die dit seizoen zijn 25-jarig jubileum viert, het podium op. "Geen paniek, Bronfman is aanwezig", stelde hij het publiek gerust. "Hij speelt alleen geen Tsjaikovski vanavond, zoals eerst gepland stond, maar de Sonate nr. 3 van Johannes Brahms." Vanwege een vingerblessure is hij anderhalve maand uit de roulatie geweest en heeft hij onder meer zijn Amerikaanse tournee moeten afzeggen. Door de blessure was het hem niet gelukt zich voldoende op Tsjaikovski voor te bereiden. "Brahms had hij nog in de vingers", grapte Riaskoff.
En hoe! Met onze ogen dicht waanden wij ons in het huis van Clara en Robert Schumann die getuige waren van de geboorte van dit werk van een 20-jarige Brahms toen hij langere tijd bij hen in Düsseldorf logeerde. Mooi aan Bronfman is hoe hij nog geen fractie van een seconde nodig heeft om zich voor te bereiden op de inzet. Hij loopt de trap af, buigt, gaat zitten en zijn handen zijn al begonnen. Bronfman is een man die duidelijk niet graag in de aandacht staat; een stugge, verlegen man, zo stel ik me voor, extra aandoenlijk omdat hij zo fors is. Maar wat een kracht en tegelijk beheersing!

Dieper dan filosofie
Die vingerblessure zou hij heel goed kunnen hebben opgelopen bij het instuderen van de aan het onmogelijke grenzende Études d'exécution transcendente waar Franz Liszt 27 jaar aan heeft gewerkt. Hoe krijgt een mens het uit zijn pen, in zijn vingers en in zijn hoofd. Diepgravende etudes zijn het, die je dichter bij de kern brengen van wat het is om mens te zijn.
Grimmig was ten slotte de Sonate nr. 8 van Sergej Prokofjev, het laatste deel van zijn zogenaamde oorlogstrilogie. De programmatoelichting vermeldt het volgende citaat van Svjatoslav Richter over deze sonate: "Soms lijkt deze te bevriezen alsof er geluisterd wordt naar de onverbiddelijke mars der tijden." Muziek graaft vaak dieper dan filosofie, is mijn ervaring, en kan mensen en maatschappijen zelfs veranderen, weet ik sinds ik Music, it's secret influence throughout the ages van Cyril Scott aan het lezen ben.
Goed dat er zoveel sponsorende elite in de zaal zat dus. Dat de elite maar stevig veranderd moge worden door de diepte van de muziek. En genezen van hoestneigingen die een deel van het publiek toch weer parten speelde, ondanks een dringende oproep aan het begin van het concert om ook tussen de delen zoveel mogelijk stilte in acht te nemen. Een piepend gehoorapparaat werd gelukkig meteen aan het begin van het concert tot zwijgen gebracht.
Toegiften zijn een traditie bij recitals. Bronfman kweet zich vakkundig van deze plicht. Vooral met zijn tweede toegift, een langzaam deeltje uit een sonate van Scarlatti, wist hij een verstilling te bereiken die hij in alles wat vooraf ging nog niet had laten horen. Balsem voor de ziel. En voor Bronfmans vinger.

MEER KLASSIEKE MUZIEK:
21 nov - Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Frans Hals Museum: De Gouden Eeuw viert feest

2011-11-27T14:42:00.001+01:00

> te zien t/m 6 mei 2012 in het Frans Hals Museum, Haarlem

'HOE SCHILDER HOE WILDER'

door Oleg Karuvits

Dankzij politieke en economische veranderingen ontstond in Nederland in de Gouden Eeuw een massamarkt voor kunst. Het verzamelen van schilderijen was niet meer een privilege van de rijken en de middenklasse. Ook in vrij eenvoudige huishoudens trof men meestal een schilderij aan. Wanneer de schilderijen situaties bevatten uit het dagelijkse leven van de potentiële klanten, werden ze natuurlijk sneller verkocht. Waarschijnlijk daarom waren feesten bij de 17de-eeuwse schilders een populair onderwerp.
Het Frans Hals Museum geeft met de nieuwe tentoonstelling 'De Gouden Eeuw viert feest' een overzicht van geschilderde feesten en vermaak in de 17de eeuw. De expositie omvat circa 45 schilderijen en is opgedeeld in zeven thema's: 'dorpsfeesten en kermis', 'galante gezelschappen', 'maskerades en verkleedfeesten', 'feesten in huiselijke sfeer', 'nachtelijke straatfeesten', 'rederijkersfeesten' en 'feestend geportretteerd'.
Op de tentoonstelling valt op dat schilders meestal feesten als onderwerp kozen die met een zekere losbandigheid gepaard gingen. Er zijn bijvoorbeeld geen uitbeeldingen bekend van verjaardagsfeesten of kerstvieringen. Opvallend is dat klassenverschil bij het kiezen van een specifiek feest als onderwerp voor een schilderij ook een rol speelde. Zo zijn er vele schilderijen met boerenbruiloften bekend, maar bruiloften van rijkelui komt zo goed als niet voor. Bijzonder is het daarom dat het de organisatoren van de tentoonstelling gelukt is om op het laatste moment vóór de opening toch nog een zeldzaam voorbeeld van dit laatste type voorstellingen van een particuliere verzamelaar in bruikleen te kunnen krijgen.

Jan Steen
Op de tentoonstelling zijn werken te zien van onder andere Adriaen van Ostade, Philips Wouwerman, Dirck Hals (de jongere broer van Frans Hals), Judith Leyster, Pieter Codde en Adriaen Hanneman, maar de centrale plek zowel op de expositie als in de geschiedenis van dit genre is voor Jan Steen en zijn verhalende composities. Het oeuvre van geen andere kunstenaar uit de Gouden Eeuw telt zoveel afgebeelde soorten feesten en heeft zo vaak en zo gretig de losbandige levensstijl van 'het volk' willen afbeelden. Tot zeer uitzonderlijke bruiklenen behoren drie schilderijen van Steen uit particuliere collecties. Deze schilderijen zijn voor het grote publiek slechts sporadisch toegankelijk. Zo bleef het 'Dansend paar' (ca. 1662) de afgelopen halve eeuw achter gesloten deuren en 'Het driekoningenfeest' (ca. 1670-71), dat in 1754 door de hertog van Bedford is gekocht, heeft sindsdien Engeland nog nooit verlaten. Het derde doek beeldt 'Kermis te Warmond' (ca. 1676) uit en is één van de grootste schilderijen van Steen. Op de voorgrond van dit schilderij kwam tijdens de restauratie de figuur van een urinerende vrouw tevoorschijn. Op een bepaald moment in de geschiedenis vond men dit detail in het schilderij kennelijk te scabreus en is het overschilderd.
Behalve schilderijen toont het Frans Hals Museum ook zeldzame voorwerpen, zoals een originele papieren kroon en een koningsbrief, die bij het vieren van Driekoningen onmisbare attributen waren. De tentoonstelling eindigt in de Schutterszaal met een door Jan van der Neut gestileerde, levensecht gedekte tafel. Schalen met oesters, kazen, tinnen kannen en glazen vol drank lijken uit schilderijen te zijn gehaald en geven de bezoeker het gevoel alsof de schutters, na een schildersseance bij Frans Hals voor de groepsportretten, de zaal net voor ons hebben verlaten.

MEER MUSEA:
20 nov - Centraal Museum: Het Bloemaert-effect
23 okt - Bijbels Museum: Petrus en ik (t/m 11 dec)
19 okt - Van Gogh Museum: Snapshot (t/m 8 jan)
14 okt - Museum de Fundatie: Van Albrecht Dürer
en Thomas a Kempis (t/m 8 jan)
12 okt - Rijksmuseum: Johan Maurits & Frans Post. Twee Nederlanders in Brazilië (t/m 21 nov)
6 okt - Rembrandthuis: In het voetspoor van Rembrandt
(t/m 8 jan)
2 okt - Teylers Museum: Claude Lorrain (t/m 8 jan)
28 sep - Hermitage Amsterdam:
Rubens, Van Dyck & Jordaens (t/m 16 mrt)
26 sep - Kunstboek: De Vermeers van Van Meegeren (Boijmans Studies)

> NOG MEER MUSEA

Cursus Shakespeare v.a. 10 januari 2012 bij Shakespeare Theater Diever

2011-11-23T19:25:00.001+01:00

Een intensieve kennismaking in zeven bijeenkomsten

William Shakespeare (1564-1616) geldt als de grootste toneelschrijver aller tijden. Bijna 400 jaar na zijn dood wordt zijn werk nog altijd volop vertaald, hertaald, verfilmd, bewerkt, tot opera's gemaakt en geciteerd. Waarom is Shakespeare beroemder dan welke toneelschrijver ook? Wat zit er achter de soms schijnbaar onbenullige liefdesverhaaltjes van zijn komedies? Waarom kijken we nog steeds zo graag naar de twijfels van Hamlet, of de waanzin van King Lear? Wat is de wijsheid die in zijn stukken verborgen ligt? En wie is toch die 'fair youth' tot wie hij zijn sonnetten richt? En wie is 'The Dark Lady'?

Richard Stuivenberg (1969) studeerde theaterwetenschap en Nederlandse letterkunde en werkt als tekstschrijver/redacteur voor de culturele wereld. Hij verzorgt een (Nederlandstalige) ontdekkingstocht door het leven en werk van een van de grootste kunstenaars die ooit geleefd heeft. Met filmfragmenten, muziek en heel veel citaten.

De cursus wordt gegeven in het Shakespearehuis aan de Hezenes 3 in Diever op zeven dinsdagavonden van 20.00 tot 22.15 uur. De cursusavonden zijn; 10 en 31 januari, 14 en 21 februari, 13 en 20 maart en 3 april. De cursuskosten bedragen € 75 incl. syllabus, koffie of thee. Aanmelden kan tot 15 december via email: info@shakespearetheaterdiever.nl
Plaatsing voor de cursus op volgorde van binnenkomst.

> www.shakespearetheaterdiever.nl

MEER SHAKESPEARE:
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

Nederlands Kamerkoor: Rachmaninov (Vespers)

2011-11-21T17:44:00.007+01:00

o.l.v. Risto Joost > www.nederlandskamerkoor.nl

CEREBRALE RACHMANINOV MIST BEZIELING

Er stond een lange rij gisteravond bij de ingang van de Grote Kerk in Naarden. Goed nieuws, voor het Nederlands Kamerkoor: mensen staan in de rij voor koormuziek! Graag doen ze dat niet, want er was ook een hoop gemopper in de rij: 'Waarom hebben ze niet twee ingangen open?', 'Bij de Matthäus gaat het een stuk sneller!' en ook: 'Ze hebben zeker geen subsidie meer...'
Die laatste opmerking was een cynische grap, want inderdaad is een groot deel van de subsidie voor het Nederlands Kamerkoor in gevaar. NKK-directeur Irene Witmer lichtte het nog maar eens toe aan het begin van het concert: tweederde van de subsidie gaat eraf, met ingang van 1 januari 2013. Ze riep de hulp in van het publiek om het koor te helpen aan een stabiele basis voor de toekomst. Na afloop kregen we een folder, waarmee we onze donaties kwijt konden. Over een mogelijke verhuizing naar Eindhoven repte Witmer niet. De onderhandelingen daarover lopen nog, en zullen vast niet makkelijk zijn. Het Zuidelijk Toneel verhuisde een paar jaar geleden om financiële redenen nog van Eindhoven naar Tilburg. Misschien kan het Nederlands Kamerkoor op kamers bij HZT?
Een goede zaak overigens om het publiek te wijzen op zijn verantwoordelijkheid. Wanneer de overheid zich terugtrekt, is het publiek aan zet. Wilt u dat wij blijven bestaan? Steunt u ons dan. Steunt u ons niet? Dan stoppen we ermee. Zo simpel is het. De komende maanden zal moeten blijken of de rij aan de kassa zich ook vertaalt in grote stapels ingevulde donatieformulieren.

De muziek waarvoor men vanavond in de rij stond, waren de geliefde Vespers van Sergej Rachmaninov (in de officiële Nederlandse spelling - iedere taal spelt Russische namen weer anders) die eigenlijk Grootavond- en ochtendlof zou moeten heten. Het werk is geschreven voor een lange kerkdienst die gevierd werd aan de vooravond van kerkelijke feestdagen en die duurde van de avond (de Vespers) tot de vroege ochtend (de Priemgebeden). Een lange zit dus, ware het niet dat in Russisch-orthodoxe diensten niet gezeten wordt! De lengte van de dienst geeft ook al een indicatie van hoe de muziek liturgisch werd gebruikt: niet alles achter elkaar zoals we het nu in concertzalen en -kerken meestal te horen krijgen, maar in delen, onderbroken door kerkelijke rituelen en perioden van rust.
De liturgische functie van de muziek verdwijnt in concertvorm, en verdween zeker gisteravond bij het Nederlands Kamerkoor, dat vlekkeloos zong, maar bezieling miste. Het koor mag dan in de reclamefolder schrijven dat Rachmaninov een areligieus mens was - wat op zijn minst te betwijfelen valt - hij draagt wel een diepe godsverering aan ons over in zijn muziek. Bij het Nederlands Kamerkoor klonk het als muziek, professioneel gezongen (dus muzikaal alles in orde), maar klinisch gebracht, zonder ziel. Persoonlijk had ik ook graag een groter koor dit werk horen zingen - het bleef wat nu ijl in de Grote Kerk van Naarden. Bovendien miste ik die typisch Russische koorklank, vooral in de bassen, die zich altijd recht in je hart boort. We hoorden een kalme, cerebrale Rachmaninov, en dat past misschien bij hoe het koor hem misschien graag ziet - als areligieus mens dat toch zulke mooie kerkmuziek heeft kunnen schrijven - maar het is niet zoals ik hem zie, en zoals ik de muziek graag zou horen.

Sowieso begin ik steeds meer moeite te krijgen met muziek die in concertzalen uit zijn verband wordt gerukt. Kerkmuziek hoort te klinken in een kerk, en in de liturgie waarvoor zij geschreven is. Een mis klinkt tijdens een mis, een requiem wanneer iemand gestorven is en Vespers aan het begin van de avond tijdens het liturgisch zingen van de Vespers. Wil het Nederlands Kamerkoor de Vespers zingen van Rachmaninov, dan zou het zijn diensten moeten aanbieden aan de Russisch-orthodoxe kerk in Amsterdam of Rotterdam. Of in een paastournee langs Russische kerken. Ik vrees echter wel dat de eigen Russische koren het misschien niet veel beter, maar beslist veel bezielder en daardoor boeiender weten te zingen.

MEER OVER KLASSIEKE MUZIEK:
18 nov - Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Centraal Museum: Het Bloemaert-effect

2011-11-20T19:10:00.002+01:00

> t/m 5 februari 2012 in Centraal Museum Utrecht

BLOEMAERT BEHOORT TOT HET BESTE WAT DE GOUDEN EEUW TE BIEDEN HEEFT

door Oleg Karuvits

Onze visie op de Nederlandse schilderkunst van de Gouden Eeuw is grotendeels bepaald door interieurscènes geschilderd door Jan Steen of Vermeer, en door portretten van Rembrandt en Frans Hals. In de schaduw van deze 'typisch Hollandse' meesters staat tegenwoordig een groep kunstenaars die in hun eigen tijd tot de allerbeste kunstenaars werden gerekend. Zij werkten in Utrecht en kregen opdrachten vanuit heel Europa. Dat hun namen nu niet meer tot de bekendste behoren, zegt alles over de verandering van smaak en mode, maar niks over de kwaliteit van hun werk en daadwerkelijke plaats die zij met hun werk in de kunstgeschiedenis innemen.

Abraham Bloemaert (1566 – 1651) wordt de 'Vader van de Utrechtse school' genoemd, maar zijn werkelijke invloed en betekenis voor de schilderkunst is groter dan dat. Tot ver in de 19de eeuw gebruikten generaties van kunstenaars tijdens hun studie Bloemaerts gegraveerd voorbeeldenboek de 'Teeken-konst' als studiemateriaal. Om hun oog en hand te trainen werden verschillende bladen uit dit boek door studenten van kunstacademies in vele landen veelvuldig gekopieerd.
In Utrecht leidde Bloemaert in zijn studio een groot aantal schilders op, waaronder Hendrick ter Bruggen, Gerard van Honthorst, Cornelis van Poelenburch, Nicolaus Knüpfer en Jan Baptist Weenix als meest prominente. Onder zijn tijdgenoten gold Bloemaert als een vooruitstrevende meester, en dat is hij eigenlijk nog steeds. Hij gaf zijn leerlingen de vrijheid om naar hun eigen stijl te zoeken en liet zich andersom ook graag door hen inspireren. In tegenstelling tot de meeste ateliers van die tijd, waaronder de werkplaats van Rembrandt, zijn er duidelijke onderlinge verschillen tussen de door Bloemaert opgeleide schilders, en verschillen zij ook in stijl van hun meester.

De kunst van Bloemaert toont een grote diversiteit, zowel wat betreft het formaat van de schilderijen als in de stijl en onderwerpkeuze. Hij schilderde grootschalige altaarstukken, maar ook kleinere werken met religieuze of mythologische scènes, landschappen en pastorale taferelen. Als jonge kunstenaar werkte Bloemaert in de stijl van de internationale kunststroming het maniërisme. Zijn vroege schilderijen zijn kenmerkend door de weergave van extreem geïdealiseerde proporties van figuren. Later raakte hij, onder invloed van zijn leerlingen die naar Italië hadden gereisd, in de ban van de revolutionaire kunst van Caravaggio en schilderde hij een aantal werken waarin dramatische licht-donkercontrasten de hoofdrol speelden. Na een korte caravaggistische periode werden Boemaerts schilderijen weer licht, met evenwichtig gearrangeerde composities waardoor zijn latere schilderijen tot het classicisme kunnen worden gerekend.

De artistieke diversiteit van Bloemaerts oeuvre en zijn veelzijdige vakmanschap worden goed gepresenteerd in de grote overzichtstentoonstelling die recent is geopend in het Centraal Museum in Utrecht. De tentoonstelling biedt een unieke kans om kennis te kunnen maken met de kunst van Bloemaert, die tot nu toe nog nooit in deze mate aan het publiek is getoond.
Voor de tentoonstelling in Utrecht is een selectie gemaakt van 47 schilderijen (uit ongeveer 200 bestaande stukken) en 48 werken op papier (van meer dan 1600 die bewaard zijn gebleven), afkomstig uit belangrijke museale collecties, particuliere verzamelingen en kerken in Europa en Amerika. Een aantal schilderijen is samengebracht met daarvoor gemaakte schetsen of modeltekeningen. Uitbundige en monumentale composities, subtiel kleurgebruik en verfijnde licht-schaduweffecten, muzikale silhouetten van geïdealiseerde figuren in theatrale houdingen bieden de bezoeker bijzonder veel kijkgenot.

Afbeeldingen - boven: Abraham Bloemaert, 'De aanbidding van de drie koningen' (ca. 1624), Musée de Grenoble, Grenoble; beneden: Abracham Bloemaert, 'Mozes slaat water uit de rots' (1596), Metropolitan Museum of Art, New York

MEER MUSEA:
23 okt - Bijbels Museum: Petrus en ik (t/m 11 dec)
19 okt - Van Gogh Museum: Snapshot (t/m 8 jan)
14 okt - Museum de Fundatie: Van Albrecht Dürer
en Thomas a Kempis (t/m 8 jan)
12 okt - Rijksmuseum: Johan Maurits & Frans Post. Twee Nederlanders in Brazilië (t/m 21 nov)
6 okt - Rembrandthuis: In het voetspoor van Rembrandt
(t/m 8 jan)
2 okt - Teylers Museum: Claude Lorrain (t/m 8 jan)
28 sep - Hermitage Amsterdam:
Rubens, Van Dyck & Jordaens (t/m 16 mrt)
26 sep - Kunstboek: De Vermeers van Van Meegeren (Boijmans Studies)

> NOG MEER MUSEA

Ouderwets posters en flyers verspreiden in Rotterdam

2011-11-18T21:07:00.004+01:00

Hoe groter de culturele instelling, hoe onvriendelijker de ontvangst

Vandaag op pad geweest in Rotterdam om flyers en posters te verspreiden voor het concert op 11 december a.s. onder de noemer 'Femmes Fatales' door kamermuziekensemble De Bezetting Speelt (zie www.debezettingspeelt.nl) in Arminius, tot voor kort een Remonstrantse kerk (tegenover Museum Boijmans van Beuningen), nu een 'Podium voor Kunst, Cultuur en Debat' (zie www.arminius.nu). De Bezetting Speelt geeft er dit seizoen een serie van vijf concerten. Samen met mijn collega Michael de Groot van het Muziekcentrum van de Omroep helpen wij ze nu met de publiciteit. Behalve hypermoderne middelen als Facebook en Twitter, en beproefde middelen als een persbericht, vermelding in de uitagenda's en een lerzersactie in een huis-aan-huisblad, wilde ik ook weer eens ouderwets flyers en posters verspreiden op belangrijke plekken in de stad. Zou het nog werken?

Dus met een tas vol flyers - wat zijn die zwaar! - en een rol posters liep ik vandaag door mijn oude stad, waar ik bijna 15 jaar gewoon heb, waar ik ieder hoekje en gaatje kende, maar die zo snel verandert dat er iedere keer dat ik er kom weer een nieuw gebouw is bijgekomen, en een ander is verdwenen. Pauluskerk, weg. Hoogstraat gefacelift (dat werd tijd!), en een grote bouwput tegenover de Centrale Bibliotheek waar binnenkort een enorme overdekte markthal zal verrijzen. En die arme middeleeuwse Laurenskerk, die staat er maar, en kijkt ernaar, en komt steeds verder in de moderne verdrukking. Ooit werd op deze plek de eerste dam geslagen in de Rotte. Nu ziet het eruit als nieuw land, nog maar net aan de zee onttrokken. Almere is al bijna historisch, vergeleken bij wat Rotterdam voortdurend presteert.

Maar goed, we kwamen voor de posters en de flyers van De Bezetting Speelt. Wat al snel opviel: hoe groter de culturele instelling, hoe onvriendelijker de ontvangst. Zowel bij de Rotterdamse Schouwburg als de Doelen kreeg ik hetzelfde antwoord: 'je kunt ze wel neerleggen, maar ze worden meteen weer weggehaald'. Lieve mensen van de Rotterdamse Schouwburg en de Doelen, waarom richten jullie in je reusachtige cultuurpaleizen nou niet een klein rekje in waar jullie ietepetieterige collega's - die heus ook zoveel moois produceren - mogen laten zien wat ze te bieden hebben? Jullie zouden er zoveel kleine initiatieven blij mee maken. En concurrenten kun je ze toch nauwelijks noemen.
De leukste reactie kreeg ik in Galerie Phoebus (www.phoebus.nl) aan de Eendrachtsweg: "Als je toch aan het lopen bent, wil je dan ook wat folders voor mij verspreiden?" Natuurlijk, geen probleem. Of in verzorgingshuis Antonius Binnenweg: "'Femmes Fatales'? Leg maar een dikke stapel neer, daar houden de mannen hier wel van!" Als er dus een colonne rollators en rolstoelen op het concert verschijnt, weten we hoe het komt. Een alleraardigste reactie in Boekhandel Van Gennep (www.boekhandelvangennep.nl) , om de hoek bij mijn oude huis aan het Eendrachtsplein (het huis dat vroeger gele deuren had, maar nu is verbouwd tot chique, veel duurdere appartementen, met beneden een café (of coffeeshop?)): "Ja hoor, leg maar neer. Ik weet hoe fijn het is om je folders kwijt te kunnen! Ik organiseer zelf een oude-muziekserie in Schiedam; hier, neem maar een folder mee!" Bij deze dan ook een beetje reclame voor het exquise oude-muziekprogramma in 't Huis te Poort in Schiedam, kijk hier maar: www.huistepoort.nl.
Vele stapeltjes flyers, en af en toe een poster, kon ik verder kwijt bij onder meer Van Leest in Selexyz/Donner, de Centrale Bibliotheek, het Nationaal Onderwijsmuseum, de SKVR in het nieuwe pand aan de Hennekijnstraat en natuurlijk bij Codarts. Ik heb nog flyers over, maar niet veel meer... En nu maar afwachten of het werkt. Komt u ook?

MEER OVER KLASSIEKE MUZIEK:
12 nov - Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Marelle Boersma: Vals alarm

2011-11-15T20:42:00.003+01:00

uitgeverij: Verbum Crime

EEN KIND ALS MACHTSMIDDEL TUSSEN TWEE VOLWASSENEN

door Esther Out

Hoofdpersoon Janna in Vals alarm van Marelle Boersma krijgt te maken met een wraakzuchtige ex-echtgenoot en een massieve muur van bureaucratie en gebrek aan waarheidsvinding bij Jeugdzorg. Het verhaal is schokkend en hoewel dit specifieke verhaal fictief is, zou het zomaar zo kunnen gebeuren. De schrijfster heeft hierover gesprekken gevoerd met politica Ine Aasted–Madsen–van Stiphout, die haar attent maakte op deze problematiek. Het is nauwelijks voor te stellen dat dit soort drama’s zich afspelen in Nederland.
Door kwaadsprekerij en manipulaties van haar ex-echtgenoot Roderick raakt Janna niet alleen haar huis, haar baan en haar beste vriendin kwijt maar ook haar dochter Fleur. Roderick verspreidt leugens over verwaarlozing en mishandeling door Janna en hij schakelt Jeugdzorg in. Het meisje wordt uit huis geplaatst en als het pleeggezin niet aan de wensen van Roderick tegemoet wenst te komen verspreidt hij ook leugens over mishandeling door de pleegvader van het gezin waar Fleur tijdelijk is ondergebracht. Pas als Janna hulp krijgt van een journaliste, een politica en een groep vrouwen die eenzelfde soort ervaring hebben is er weer licht aan het einde van de tunnel en kan Janna haar dochter na bijna een jaar weer bij zich in huis nemen.

Hoe Jeugdzorg in gebreke blijft

Schrijfster Marelle Boersma stelt in dit boek het gebrek aan waarheidsvinding bij instanties als Jeugdzorg aan de kaak. Gezinsvoogden lijken zo bang dat een kind dat onder hun zorg valt iets overkomt bij de eigen ouder, dat ze ieder risico daarop willen vermijden en te makkelijk kiezen voor uithuisplaatsing van het kind. Iedere melding moet uiteraard serieus genomen worden als het gaat om het welzijn van een kind, maar hoe vaak wordt een kind niet ingezet als machtsmiddel tussen twee volwassenen die niet langer samen kunnen leven. In dit verhaal komt dit dilemma op een treffende manier aan bod.
De stijl van schrijven is niet helemaal de mijne omdat bepaalde zaken zo duidelijk worden omschreven dat er weinig ruimte overblijft voor de fantasie van de lezer. Ik houd ervan mijn eigen beelden te vormen bij woorden en zinnen en in dit verhaal is de ruimte daartoe beperkt. Desalniettemin leest het boek lekker weg en als je je ogen sluit voor het feit dat dit soort drama’s zich werkelijk afspelen in Nederland en je het ziet als fictie, is het een heerlijk boek voor op de bank bij de haard of aan het zwembad op vakantie.

PAS GELEZEN:
14 nov - Hella S. Haasse: De verborgen bron (1950)
10 nov - Ernest Hemingway: Amerikaan in Parijs (A Moveable Feast)
21 okt - Dimitri Verhulst: De intrede van Christus te Brussel
14 okt - Hella Haasse: Het Woud der Verwachting

NU AAN HET LEZEN:
Jorge Luis Borges: Alle gedichten

NET GEKOCHT:
- Dick E.H. de Boer: Emo's reis. Een historisch culturele ontdekkingsreis door Europa in 1212
- Émile Zola: De misstap van pastoor Mouret (1875, uitgave: Wereldbibliotheek, 2005, vertaling: Floor Borsboom)
- De reis van Sint Brandaan, een reisverhaal uit de twaalfde eeuw (Prometheus, 1994, vertaling: Willem Wilmink)

OP VERLANGLIJST:
- Peter Raedts: De ontdekking van de Middeleeuwen, geschiedenis van een illusie (Wereldbibliotheek, n.a.v. artikel in De Groene Amsterdammer, 13 oktober 2011)

LAATSTE NIEUWS:
7 okt - Nobelprijs 2011 voor Tomas Tranströmer (1931)
30 sep - Hella Haasse (1918-2011)

> NOG MEER BOEKEN

Hella S. Haasse: De verborgen bron (1950)

2011-11-14T21:50:00.002+01:00

Salamander, Querido, 1964

EEN DIEP GEVOEL VOOR WAT MENSEN DRIJFT

“Hoe zullen mijn onrust, mijn twijfel aan mijzelf, mijn verterend verlangen naar het onbekende ooit bedaren? Want ik ben één van diegenen, die altijd ondergronds het murmelen menen te horen van een verborgen bron.”
Aan het woord is scheikundige Jurjen Siebeling, onderhuids borrelend van onvervulde scheppingsdrang. “De geheimen van het atoom kon ik doorgronden wanneer ik dat wilde, maar tegenover het leven stond ik machteloos.”
Het zijn de geheimen van het leven die hem rusteloos maken, die hem voortdrijven in zijn zoeken naar de waarheid. Zijn vrouw Rina, ook scheikundige, is zijn tegenpool: kalmte, zelfbeheersing en logica kenmerken haar. Maar, zo schrijft Jurjen haar in een brief vanaf zijn vakantieadres: “Ik heb iets ontdekt dat mij vroeger nooit is opgevallen: je kunt aan geen spiegel voorbij lopen zonder er snel, heimelijk, in te kijken. Geen ijdelheid drijft je naar je spiegelbeeld, maar angst. Je hoopt gerustgesteld te worden: het masker beschermt me. Aan die geruststelling ontleen je je kalmte.”

Hij is voor zijn gezondheid een paar weken op vakantie in het dorp waar de moeder van zijn vrouw is opgegroeid. Haar grootouderlijk herenhuis staat al jaren leeg; aan Jurjen de taak het een beetje leeg te ruimen voordat ze het zullen verkopen. Maar er is iets met het huis, iets met het verleden van zijn vrouw, waar Jurjen maar geen greep op krijgt. Zelf zegt ze geen herinneringen meer te hebben aan haar moeder, maar Jurjen in vastbesloten de waarheid te achterhalen, in de greep als hij is door de sfeer van het huis en de bossen waarin het ligt.
Hij wordt hierin geholpen door Meinderts, de dorpsdokter die net als Jurjen aan het spitten is in het verleden van het huis en zijn bewoners. Meinderts was jarenlang verliefd op Elin Breskel, Rina's moeder, maar slaagde er niet in haar voor zich te winnen, in de ban als ze voortdurend was door haar scheppingsdrang. Stapel vol tekenboeken vindt Jurjen op zolder van het huis, als een bezetene volgetekend door Elin. Meinderts kon haar daar niet in volgen, en moest zijn liefde opgeven. Ze trouwde met een ander, kreeg een kind, maar verdronk in zee toen het kind nog maar een paar jaar oud was. Volgens Meinderts pleegde ze zelfmoord; haar lichaam is in elk geval nooit gevonden.
Onthutst schrijft Jurjen dit aan zijn vrouw. Ze antwoordt: ze heeft geen zelfmoord gepleegd. Maar Jurjen laat zich echter meeslepen door het verhaal en vereenzelvigt zich nu geheel met Rina's moeder, als miskende kunstenaarsziel die door haar rationele omgeving niet begrepen werd.
Toch sijpelt langzaam de waarheid bij hem naar binnen wanneer hij een koffer met brieven vindt van Rina's grootouders – haar vaders ouders bij wie ze is opgegroeid – aan de ouders van haar moeder. Uit de brieven rijst een heel ander beeld op van Elin Breskel. Een egocentrische, onverantwoordelijke vrouw was ze, niet in staat het praktische leven te leiden van een huwelijk met man en kind. Ze is dan ook niet verdronken, zo ontdekt Jurjen geschokt; ze is weggezwommen, en vervolgens gevlucht naar Frankrijk. Ineens is Jurjen in staat ook zijn vrouw weer met heel andere ogen te zien. Hij begrijpt ineens hoe ze is geworden tot wie ze is. Hij keert naar haar terug, en zij raakt zwanger.
Op een korte vakantie in Parijs raakt Jurjen verzeild in een galerie met moderne kunst. Hij stuit ineens op een schilderij van het grootouderlijk huis van Rina, maar niet zoals hij het kent; het is een spookhuis waaruit een jongedame vlucht het bos in, dat kaal is en geblakerd. Het bordje bij het werk meldt de naam van de schilder: Eline Breskel, Marseille. Jurjen weet nu dus dat het haar gelukt is een nieuw leven op te bouwen, maar of ze er gelukkiger van is geworden...? Toch vraagt hij zich nog steeds af of hij haar niet ook benijdt, om de vrijheid die ze genomen heeft. Terwijl Rina met het kind in zich “met iedere ademhaling zelfvertrouwen, een nieuwe zekerheid drinkt”, knaagt in Jurjen de onrust.

In deze korte roman uit 1950, haar derde, weet Hella Haasse een intrigerende wereld op te roepen met een diep gevoel voor wat mensen drijft. De sfeer, de plot en de fijnzinnige stijl doen denken aan de romans van Iris Murdoch (1916-1999).
In het begin van haar schrijverschap was Haasse duidelijk nog zoekend: hoe verschillend zijn Oeroeg (1948), Het woud der verwachting (1949) en De verborgen bron (1950)! Alsof ze eerst verschillende instrumenten wilde proberen voordat zich toelegde op haar hoofdinstrument. Wat dat werd, zullen we zien in de volgende delen van haar verzameld werk: De scharlaken stad (1952) en De ingewijden (1957). Over dat laatste boek schrijft de uitgever aan het eind van De verborgen bron: “De personen die in 'De verborgen bron' voorkomen spelen eveneens een rol in Hella Haasse's grote roman 'De ingewijden'.” Personages terug laten komen, dát heeft Iris Murdoch in háár romans nooit gedaan...

PAS GELEZEN:
15 nov - Marelle Boersma: Vals alarm
10 nov - Ernest Hemingway: Amerikaan in Parijs (A Moveable Feast)
21 okt - Dimitri Verhulst: De intrede van Christus te Brussel
14 okt - Hella Haasse: Het Woud der Verwachting

NU AAN HET LEZEN:
Jorge Luis Borges: Alle gedichten

NET GEKOCHT:
- Dick E.H. de Boer: Emo's reis. Een historisch culturele ontdekkingsreis door Europa in 1212
- Émile Zola: De misstap van pastoor Mouret (1875, uitgave: Wereldbibliotheek, 2005, vertaling: Floor Borsboom)
- De reis van Sint Brandaan, een reisverhaal uit de twaalfde eeuw (Prometheus, 1994, vertaling: Willem Wilmink)

OP VERLANGLIJST:
- Peter Raedts: De ontdekking van de Middeleeuwen, geschiedenis van een illusie (Wereldbibliotheek, n.a.v. artikel in De Groene Amsterdammer, 13 oktober 2011)

LAATSTE NIEUWS:
7 okt - Nobelprijs 2011 voor Tomas Tranströmer (1931)
30 sep - Hella Haasse (1918-2011)

> NOG MEER BOEKEN

Higdon, Hahn & Janáček in afscheidsconcert Jaap van Zweden

2011-11-12T21:47:00.001+01:00

NTR ZaterdagMatinee 12 november 2011 | Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor o.l.v. Jaap van Zweden | programma: Jennifer Higdon (Concert voor viool en orkest), Leos Janáček (Glagolitische Mis "Glagolská mse") > concertagenda.radio4.nl

EEN MORAVISCHE PRONKMIS EN EEN PULITZER PRIZE VIOOLCONCERT

Een prachtprogramma had de NTR ZaterdagMatinee samengesteld voor het afscheidsconcert van Jaap van Zweden als chef-dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest. Uit Amerika, Van Zwedens nieuwe thuisbasis, kwam violiste Hilary Hahn (1979, foto) met het speciaal voor haar geschreven Vioolconcert van Jennnifer Higdon (1962) uit 2009. Diep uit Europa kwam de Glagolitische Mis (1927) van Leoš Janáček (1854-1928), een werk met koor, solisten en orgel zodat Van Zweden alle registers kon opentrekken voor een waardig slot aan zijn Hilversums-Amsterdamse periode.
Met haar Vioolconcert won Jennnifer Higdon in 2010 de Amerikaanse Pulitzer Prize, de jaarlijkse onderscheiding van de Columbia University 'honoring Excellence in journalism and the arts since 1917', in de categorie Muziek. Begrijpelijk, want het is een bijzonder werk; toegankelijk in de zin dat de luisteraar de muziek kan volgen zonder zich steeds af te hoeven vragen wat dit nu weer voor klankfabrieksels zijn; virtuoos in de zin dat een violist(e) er al zijn/haar technische en stilistische kwaliteiten in kwijt kan als in de grote Vioolconcerten van Beethoven, Brahms en Tchaikovsky. De New York Times noemde het zelfs "a showpiece in the classical Romantic style". Dat lijkt me wat overdreven, want romantisch zou ik het werk niet durven noemen. Tonaal, harmonisch en opgebouwd in drie klassieke delen is het wel, en dat maakt het voor doorgewinterde concertbezoekers misschien al snel romantisch. Het is 'gewoon' een mooi werk dat boeit van begin tot eind, mede doordat er echt sprake is van een dialoog tussen orkest en solist, en dat het waard is om vaker naar te luisteren. De rij bij de cd-verkoop waar Hilary Hahn na afloop van het concert cd's signeerde was echter zo lang dat ik het werk maar via de digitale verkoop zal aanschaffen om nog eens terug te luisteren...

Een verliefde oude dwaas

Leoš Janáčeks Glagolitische Mis is het werk van een dwaas verliefde oude man; dwaas omdat hij de Mis beschreef als een kathedraal waardoorheen hij naar het altaar wilde schrijden om met een bijna 40 jaar jongere dame te trouwen die hij ontmoet had op zijn vaste vakantieadres in een Moravisch kuuroord. Zijn verliefdheid uitte hij slechts in de brieven die hij haar schreef, en wellicht in de muziek die in deze laatste jaren van zijn leven ontstond. Voor kerkelijk gebruik was de Mis niet bedoeld, al werd de suggestie voor het werk hem in 1926 aan de hand gedaan door de Aartsbisschop van Olomouc, kerkhoofdstad van Moravië. Het was meer een pantheïstisch werk, met een Moravisch-nationalistische gloed, waarbij Janáček de oud-Slavische tekst van de katholieke mis gebruikte en de naam 'glagolitisch' verwijst naar een vroege vorm van het Cyrillische alfabet waarin het de Slavische talen (en het Russisch nog steeds) vanaf de 9e eeuw werden geschreven. Waarmee Janáček maar wil aangeven hoe ver de geschiedenis van het Moravische volk teruggaat.
Een Moravisch pronkwerk is het dus eigenlijk, en zo klonk het ook in de ZaterdagMatinee. Vooral het koor en orkest gaan voluit, alsof het 'Heer, ontferm u over ons' een trotse eis is in plaats van een smeekbede. En dan dat een-na-laatste deeltje waarin het orgel (bespeeld door Leo van Doeselaar) letterlijk alle registers opentrekt en geheel alleen de weg bereidt voor een herhaling van het instrumentale Intrada door het orkest... De solisten zorgen in deze Mis voor verstilling; ze spelen sowieso maar een bescheiden rol en wat ze zingen is ingehouden, bijna meditatief. Een mooi contrast met de theatraliteit van koor en orkest.
Na afloop natuurlijk veel applaus en heel veel bloemen: drie enorme bossen voor de scheidende maestro. In het interview op Radio 4 voorafgaand aan het concert zei hij dat hij zeker nog regelmatig terugkomt, en eerder dan verwacht. Hij wist natuurlijk al dat hij op 14 januari a.s. gewoon weer een ZaterdagMatinee komt doen, als invaller voor Marin Alsop die aanvankelijk De Raaf, Brahms en Dvořák zou komen dirigeren... (> meer informatie) De titel 'honorary chief conductor' van het Radio Filharmonisch Orkest die de scheidend chef-dirigent mag gaan voeren schept zo zijn verplichtingen.

MEER KLASSIEK:
11 nov - Metropole Orkest goes to the movies
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Metropole Orkest goes to the movies

2011-11-12T11:18:00.005+01:00

De Vrijdag van Vredenburg, 11 november 2011 | muzikale leiding: Vince Mendoza, componisten o.a.: Nino Rota (The Godfather), Maurice Jarre (Lawrence of Arabia), Duke Ellington (Drop me off in Harlem), Ennio Morricone (The Untouchables) en Charlie Chaplin (Modern Times) > www.metropoleorkest.nl

Mooie dag gehad gisteren, een dag van culturele uitersten: eerst naar de Hermitage Amsterdam voor Rubens, Van Dyck & Jordaens [waarover we al eerder berichtten op Alles over Kunst], 's avonds naar Vredenburg Leidsche Rijn in Utrecht voor De Vrijdag van Vredenburg met filmmuziek door het Metropole Orkest. Van Vlaamse meesters (zeker niet alleen de genoemde grote drie uit de tentoonstellingstitel) uit de 17e eeuw naar filmklassiekers uit de 20e eeuw.
Het ruim 50-koppige Metropole Orkest speelde zeventien speciaal voor dit concert gemaakte arrangementen uit zestien verschillende films, voorzien van beelden uit alle films op een groot scherm achter het orkest. De Amerikaanse chef-dirigent Vince Mendoza (foto) gaf ons aan het begin een opdracht mee: welke acteur was te zien in drie van de vertoonde films? Het antwoord, aan het eind - de meeste mensen hadden het goed gezien: Robert Redford.
Het concert begon vanuit de zaal met de begrafenismuziek uit The Godfather II (Murder of Don Fanucci) en eindigde met de Overture and Themes uit Singin' in the Rain. Daartussendoor veel stomende jazzy bigbandklanken met vele geweldige Metropole-solisten waaronder vooral trompettist Ray Bruinsma die van Mendoza zelfs helemaal naar voren mocht komen om het applaus in ontvangst te nemen.
Een hoogtepunt was beslist ook Old man of the mountain, gemaakt voor een Betty Boop-cartoon. De stemmen werden live gezongen door Berend Dubbe en Gwen Thomas. En zo klinkt het origineel:

Het publiek kreeg geen genoeg van het Metropole Orkest en liet het twee toegiften spelen. Het hadden er ook twintig kunnen zijn, als het orkest was doorgegaan. Maar de arrangementen waren op en Mendoza zwaaide naar de zaal: we zijn er doorheen!
Het was of het orkest met dit programma een visitekaartje wilde afgeven aan de filmindustrie van Hollywood tot Bollywood: Zoek je een orkest voor het inspelen van je soundtrack? Zoek niet verder, hier is het Metropole!

MEER MUZIEK:
7 nov - 'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse & Micha van Weers
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

O.T. Theater: Man of Moods

2011-11-12T10:21:00.000+01:00

tekst James Kelman, vertaling Guido Golüke bewerking en regie Mirjam Koen spel Bert Luppes, Viktor Griffioen, Erik van der Horst, Tom Struyf, Romana Vrede muziek en zang Erik van der Horst, Viktor Griffioen, Tom Struyf, Tjalling Heijkoop > www.ot-rotterdam.nl

ONAANGENAAM MENS

door Reinier van Mourik

De hoofdpersoon Sammy Samuels is een vuilbekkende, wantrouwende, licht ontvlambare zuiplap die het leven maar moeilijk doorheeft. Als hij na een rommelig weekend wakker wordt, kan hij niks meer zien; een meningsverschil met een agent is uit de hand gelopen. Maar hulp is aan Sammy niet besteed, met bijna iedereen krijgt hij ruzie. Alleen voor zijn zoon probeert hij zich te gedragen, maar als hij aan het eind van het stuk wegloopt, lijken donkere wolken zich boven hem samen te pakken. Een liedje is alles wat van hem rest.

Nieuwsgierig naar het boek van James Kelman, waarop de voorstelling Man of Moods is gebaseerd, ben ik niet geworden. Daarvoor maakt Sammy te weinig ontwikkeling door. Toch was er genoeg te zien. Gedurende het hele stuk hield Bert Luppes zijn ogen dicht. Zelden zo’n realistische blinde op toneel gezien. Luppes is sowieso een geweldige acteur: geen knappe man, maar als hij speelt, kun je je ogen niet van hem afhouden. Hij verrast, en tegelijkertijd lijkt het volkomen moeiteloos. Een speler met een geheim, dat is het.

Andere lichtpunten zijn Viktor Griffioen en Erik van der Horst, die met spel en muziek alle mogelijke gaten in de voorstelling opvullen. Muzikaal, aanstekelijk en grappig, een zeldzame combinatie.

Ernest Hemingway: Amerikaan in Parijs (A Moveable Feast)

2011-11-10T14:58:00.002+01:00

uitgever: Meulenhoff

EEN HEMINGWAY-FAN BEN IK DOOR DIT BOEK NOG NIET GEWORDEN...

Wie wil weten waar Woody Allen zijn inspiratie vandaan heeft voor zijn laatste film Midnight in Paris, moet beslist A Moveable Feast van Ernest Hemingway (1899-1961) gaan lezen. De Amerikaanse Nobelprijswinnaar (1954) schreef zijn Parijse memoires pas aan het eind van zijn leven, 35 jaar nadat hij tussen 1921 en 1926 als beginnend schrijver een groot deel van zijn tijd met vrouw en kind in Parijs verbleef. A Moveable Feast (Amerikaan in Parijs) bestaat dus uit herinneringen achteraf; de kans is daarom groot dat Hemingway ons een geromantiseerd laat zien van het artistieke milieu in het Parijs van die jaren, zoals iedereen altijd de neiging heeft zijn verloren jeugdjaren te romantiseren ('those where the days...') - en het is precies dit geromantiseerde beeld dat Woody Allen zo onweerstaanbaar in film heeft gevangen in Midnight in Paris.
Hemingway schrijft zelf in de inleiding: "Mocht de lezer dit liever hebben, dan kan hij dit boek als een roman beschouwen. Maar er bestaat altijd de kans dat een verdicht verhaal als dit enig licht werpt op wat als harde feiten is geschreven."

Net als in Midnight in Paris, zijn het de ontmoetingen met Hemingway's collega-kunstenaars die het boek boeiend maken. We zien de met de drank en zijn talent vechtende Scott Fitzgerald, we zien ontmoetingen met Ezra Pound en James Joyce, de bizarre kunstkring rond Gertrude Stein en de bibliotheek van Shakespeare and Company, de Engelstalige boekhandel die anno 2011 nog steeds bestaat aan de oevers van de Seine.
En natuurlijk Hemingway's eigen creatieprocessen, zijn journalistieke werk, zijn eerste verhalen en uiteindelijk zijn eerste roman, The Sun Also Rises. Pijnlijk detail voor Hemingway-fans is de verdwijning van een koffer met zijn tot dan toe volledig geschreven werk - door zijn vrouw zonder zijn medeweten meegenomen naar hun vakantieadres, maar op het station ontvreemd; misschien duikt deze koffer ooit nog ergens op...! Hemingway berust er uiteindelijk in omdat hij zich realiseert dat het werk nog niet goed genoeg was.
Een Hemingway-fan ben ik door dit boek nog niet geworden, maar ik ga nu zeker The Sun Also Rises lezen, en als me dat bevalt misschien meer. Er stond ook een mooi artikel van Cees Zoon in De Groene Amsterdammer van vorige week over Hemingway, vooral over zijn band met Cuba, dat mijn nieuwsgierigheid verder prikkelt. Zoon schrijft: "Ernest Hemingway was meer dan een beroemd schrijver, hij was een vedette, een superster, te vergelijken met popsterren van vandaag de dag. 'Hij creëerde een legende die zijn leven meer bekendheid gaf dan zijn werken', schreef zijn biograaf Jeffrey Meyers. 'En in die zin was hij te vergelijken met collega's als Scott Fitzgerald en Ezra Pound.'"
Op naar The Sun Also Rises!

PAS GELEZEN:
21 okt - Dimitri Verhulst: De intrede van Christus te Brussel
14 okt - Hella Haasse: Het Woud der Verwachting

NU AAN HET LEZEN:
Jorge Luis Borges: Alle gedichten
Hella S. Haasse: De verborgen bron (1950) (gekocht bij AlexBoek via www.boekwinkeltjes.nl)

NET GEKOCHT:
- Dick E.H. de Boer: Emo's reis. Een historisch culturele ontdekkingsreis door Europa in 1212
- Émile Zola: De misstap van pastoor Mouret (1875, uitgave: Wereldbibliotheek, 2005, vertaling: Floor Borsboom)
- De reis van Sint Brandaan, een reisverhaal uit de twaalfde eeuw (Prometheus, 1994, vertaling: Willem Wilmink)

OP VERLANGLIJST:
- Peter Raedts: De ontdekking van de Middeleeuwen, geschiedenis van een illusie (Wereldbibliotheek, n.a.v. artikel in De Groene Amsterdammer, 13 oktober 2011)

LAATSTE NIEUWS:
7 okt - Nobelprijs 2011 voor Tomas Tranströmer (1931)
30 sep - Hella Haasse (1918-2011)

> NOG MEER BOEKEN

'Songs of quest and inspiration' van Robbert Muuse (bariton) en Micha van Weers (piano)

2011-11-07T21:18:00.004+01:00

Liederen van Cyril Scott en Ralph Vaughan Williams

De grote vraag wanneer muziek voor het eerst op cd wordt uitgebracht van een vergeten componist is natuurlijk: wordt de componist nu terecht aan de vergetelheid ontrukt, of had hij daar maar beter kunnen blijven? Om de vraag maar meteen te beantwoorden: de liederen van de Britse componist Cyril Scott (1879-1970) worden nu volkomen terecht door bariton Robbert Muuse en pianiste Micha van Weers onder onze aandacht gebracht. Op zondagmiddag 6 november 2011 presenteerden ze hun cd Songs of quest and inspiration in de Amstelkerk in Amsterdam met daarop dertien liederen van Scott en nog elf van zijn tijd- en landgenoot Ralph Vaughan Williams.

Wie was Cyril Scott? Componist en dirigent Sir Eugène Aynsley Goossens (1893-1962) omschreef hem als 'de vader van de moderne Britse muziek'. Hij werd bewonderd door collega's als Claude Debussy, Richard Strauss en Igor Stravinsky. Hij schreef onder meer vier symfonieën, drie opera's, twee pianoconcerten, vier oratoria en ongeveer 150 liederen. Daarnaast was hij schrijver, dichter, filosoof en zelfs schilder. Zijn onderwerpen: alternatieve geneeskunde, ethiek, filosofie, occultisme, muziek, christendom en humor.
Waarom is hij vergeten geraakt? Misschien juist wel om zijn veelzijdigheid. Wie zijn talent zo versnippert, is misschien onze aandacht niet helemaal waard, vinden we nu. Daar komt bij: zijn muziek is onvervalst romantisch, met impressionistische elementen. In de modernistische 20e eeuw maakte je je daar bij het muzikale establishment niet geliefd mee. Je moest toch minstens atonaal, serieel of anderszins modernistisch componeren om serieus genomen te worden. Het publiek denkt daar meestal anders over, en hopelijk wordt er in de 21e eeuw weer meer naar het publiek geluisterd. De cd Songs of quest and inspiration is daar wellicht een teken van.

Dertien liederen van Cyril Scott zijn nu door Robbert Muuse en Micha van Weers voor het eerst vastgelegd op cd. Ze werden in hun zoektocht en hun repertoirekeuze bijgestaan door Desmond Scott, de nu 85-jarige zoon van Cyril Scott. Ze kozen voor een afwisselende doorsnee uit zijn meest productieve liederenperiode, de eerste dertig jaar van de 20e eeuw. We horen liefdesliedjes, een eerbetoon aan Londen, een verhalende ballade over Fair Helen met haar twee minnaars én één over een schelmenstreek van Tyl Ulenspiegel, en drie liederen op vertaalde Chinese poëzie waarvan één gedicht ook door Gustav Mahler op muziek is gezet als deel vijf van Das Lied von der Erde: A Song of Wine (Der Trunkene im Frühling). Geen al te zware kost dus, maar aangename mijmerliedjes.

Robbert Muuse zingt ze met verve, theatraal, gevoelvol. In de opname klinkt hij soms wat ver weg, alsof we achterin een zaal naar hem zitten te luisteren. De piano klinkt dichterbij - alsof we de muziek horen zoals Micha van Weers het moet horen tijdens het spelen, met Muuse een paar meter van haar vandaan. Maar na een tijdje raak je daar aan gewend, en waan je je echt op een privéconcert.
De liederen van Vaughan Williams op de cd, waaronder twee van zijn Mystical Songs, klinker breder, melancholieker, zwaarmoediger. Ze snijden ook dieper. Vaughan Williams lijkt zich tot Scott te verhouden als Schubert tot Mozart. Scott heeft een lichtheid die Vaughan Williams mist - althans in de liederen op deze cd. Het komt misschien omdat Scott zich door Oosterse filosofie en levensbeschouwing liet beïnvloeden; de zwaarte van de Europese romantiek rust daardoor maar ten dele op zijn schouders. Vaughan Williams is altijd binnen de grenzen van de christelijke cultuur gebleven.

Ach, er is nog zoveel meer over te zeggen over deze liederen, en over Cyril Scott. Dat is voor mij de grootste waarde van deze cd: dat Robbert Muuse en Micha van Weers mij deze componist hebben doen leren kennen. Mijn nieuwsgierigheid is gewekt, naar meer van zijn liederen, naar zijn orkestwerken, naar zijn publicaties. Waarvoor heel veel dank.

Scott, Cyril / Vaughan Williams, Ralph
Robbert Muuse & Micha van Weers
Songs of Quest and Inspiration
1CD | Jewelcase | Challenge Classics | 0608917252729 | CC 72527 | 11-2011

MEER KLASSIEK:
5 nov - Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Opera zonder poeha - Wagners Siegfried bij The Metropolitan Opera (Live in HD)

2011-11-06T13:44:00.005+01:00

Een van de meest aantrekkelijke aspecten van de Live-in-HD-uitzendingen in bioscopen overal ter wereld van een tiental producties per jaar van The Metropolitan Opera uit New York is de laagdrempeligheid waarmee de producties worden gepresenteerd. Opera als mensenwerk, muziek zonder poeha. Dit in tegenstelling tot hoe 'wij in Europa' opera en klassieke muziek plegen te presenteren, met boekwerken vol musicologische details waar het genieten van muziek zelden door wordt vergroot.

De inleider wordt weggeklapt...
Een pijnlijk voorbeeld daarvan zagen we gistermiddag in de ZaterdagMatinee. Voor het uitgebreide (en schitterend geprogrammeerde) programma rond het 200e geboortejaar van Franz Liszt, hield muziekjournalist Bas van Putten (tegenwoordig onder meer schrijvend in De Groene Amsterdammer) twee maal een inleiding. Hoewel de (verplicht bij te wonen) inleiding van tevoren was aangekondigd, en ook duidelijk in het programmaboekje stond vermeld, was het publiek er niet van gediend. Bij Van Puttens tweede verhaal, ter introductie van Liszts Via Crucis, brak er zowaar even een kleine opstand uit in de Grote Zaal van het Concertgebouw. 'Wij willen muziek!' schreeuwde een geërgerde toeschouwster, waarna een deel van het publiek instemmend begon te klappen. Gelukkig was de arme Van Putten al bijna aan het eind aan zijn verhaal, dat beslist boeiend was, maar vol musicologische details waar het publiek duidelijk niet op zat te wachten. Men kwam tenslotte voor de muziek.

Kunst is ook maar mensenwerk...
Hoe anders gaat het eraantoe bij de live opera-uitzendingen uit New York. Voor de uitzending van Wagners Siegfried (vanaf 11:00 uur in New York, vanaf 17:00 in Amsterdam) trad stersopraan Renée Fleming op als gastvrouw. Dat doet ze al voor de derde keer dit seizoen en ze doet het op onovertroffen wijze. Ongegeneerd leest ze voor wat ze moet zeggen vanaf de autocue, maar desondanks weet ze haar interviews een spontaniteit mee te geven die ons een stuk dichter bij de operazangkunst brengt dan welke intellectuele inleiding ook.
Ze is daarin afhankelijk van haar gasten, de zangers die ze rechtstreeks van het podium plukt om ze onmiddellijk na het einde van een akte aan een onschuldig interview te onderwerpen. Die zangers werken meestal voorbeeldig mee, laten zich in al hun menselijkheid door ons aanschouwen en prikken daarmee ook het heilige door dat zo hangt rond kunst. Kunst is ook maar mensenwerk, en het is 'amazing' dat er mensen zijn die die kunst op een zo hoog mogelijk niveau tot leven kunnen brengen.

Alleen het beste is goed genoeg...
Want dat kunnen ze bij The Met. Alleen het beste is goed genoeg. Ook dat is een van de aantrekkelijke kanten van de Live-in-HD-serie. We krijgen het beste te horen en te zien wat er op dit moment voorhanden is. Zelfs als de Siegfried van deze productie eigenlijk de derde keus was. Nadat Ben Heppner in februari al had afgezegd, moest zijn vervanger Gary Lehman nauwelijks twee weken voor de première afhaken wegens ziekte. Geen nood, nummer drie stond al klaar: de Texaanse tenor Jay Hunter Morris (foto), die de rol van Siegfried net had gezongen bij de San Francisco Opera. Niet echt gebruikelijk om dan meteen al door te stomen naar het belangrijkste operapodium ter wereld, maar nood breekt wet, en Morris maakte van de nood een enorme deugd. Als een jonge hond stuiterde hij ruim vijf uur over het podium en wist hij met zijn prachtige stem het publiek te overtuigen met een indringende, ontroerende interpretatie van (half)godenzoon Siegfried. Natuurlijk, zijn stem is nog niet uitontwikkeld, en dankzij de live-uitzending werd zijn vermeende gebrek aan volume zoals we dat in kritieken konden lezen (The New York Times) goed gecompenseerd door de techniek, maar hier ontpopte zich een potentieel groot Wagnerzanger die nog een mooie toekomst te wachten staat en die zich misschien heel verstandig nog wat inhoudt om zijn stem niet al in een vroeg stadium kapot te zingen. In mei/juni 2012 is hij trouwens in Europa te zien, als Tristan bij de Welsh National Opera, in de zomer ook op het Edinburgh Festival.

Brünnhilde zwicht, en wij met haar...
De Welsh National Opera, is dat niet het gezelschap waar Bryn Terfel in 1990 zijn carrière begon? Hij zong toen nog Mozart, nu vooral Wagner (en een prachtige Scarpia in september jl. bij The Royal Opera in Londen). Zijn Wotan in de complete Ring-cyclus van The Metropolitan Opera is tot nu toe magistraal. In Siegfried heet hij Der Wanderer, maar het is dezelfde Wotan, wiens macht in de derde akte gebroken wordt door zijn kleinzoon Siegfried, wanneer hij de in vuur gehulde berg op wil om zijn toekomstige bruid Brünnhilde wakker te kussen.
Deborah Voigt (foto) zingt Brünnhilde, net als in Die Walküre, en ze doet dat weer prachtig. Zingen is ook acteren, en acteren is, behalve zingen, wat ze goed kan. Haar tweestrijd wanneer ze Siegfried voor zich ziet staan - 'wanneer ik toegeef aan de liefde, dan ben ik mijn macht als strijdster kwijt, dan ben ik Brünnhilde niet meer...' - is menselijk meeslepend, geholpen door de techniek die ons er bovenop laat zitten, alles op bioscoopformaat. Tegen de charmes van déze Siegfried is echter niemand bestand. Brünnhilde zwicht, geeft zich over, en maakt zo de weg vrij voor het rampzalige slotdeel van de Ring-cyclus die in februari a.s. wordt uitgezonden, Live in HD.

Zeer ontroerend was nog het interview met tenor Gerhard Siegel, die al meer dan honderd keer de rol van Mime (de dwerg die Siegfried heeft grootgebracht, en broer van Alberich die we hebben leren kenen in Das Rheingold, deel één van de Ring) heeft gezongen in twaalf of dertien - hij wist het niet meer precies - verschillende producties van Siegfried. Het bijzondere van déze productie, vertelde hij aan Renée Fleming, en aan ons, was dat hij twee jaar geleden in The Met een hartaanval kreeg en inmiddels weer voldoende is hersteld om de veeleisende rol van Mime te kunnen zingen. Fleming was duidelijk geraakt, en wij met haar. Dát maken de operaproducties van The Met telkens weer tot zo'n waardevolle belevenis. Goden worden mensen, en in kunst gaat het uiteindelijk vooral om ontroering. In ieder geval niet om musicologische details.

MEER OPERA:
4 nov - Gefluit en gejoel voor première Ruslan en Ludmila, Bolshoi Theater Moskou
29 okt - Metropolitan Opera: Don Giovanni (Live in HD)
16 okt - La Gioconda (NTR ZaterdagMatinee) & Anna Bolena (Metropolitan Opera)
10 okt - De Nederlandse Opera: Elektra
2 okt - The Royal Opera: Tosca (Puccini)
30 sep - The Metropolitan Opera: Anna Bolena
27 sep - Nationale Reisopera: Siegfried
24 sep - The Royal Opera: Faust (Gounod)
8 sep - De Nederlandse Opera: Iphigénie

> NOG MEER OPERA

Franciscus Liszt schreef zijn mooiste werken als abbé Liszt

2011-11-05T10:53:00.002+01:00

Ik begin er steeds meer van overtuigd te raken dat muziek en religie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Muziek is een van de wegen die leiden naar God. De boeiendste, indrukwekkendste muziek is muziek die religieus is geïnspireerd.
De late muziek van Franz (Franciscus) Liszt (1811-1886), waarvan we enkele werken vandaag in de NTR ZaterdagMatinee mogen beluisteren, is daar een goed voorbeeld van. Liszt keerde zich meer en meer af van de wereld en trad in 1865 in Rome toe tot de franciscaner orde. Abbé Liszt was hij vanaf dat moment. Enkele van zijn mooiste werken moest hij toen nog schrijven: het zelden uitgevoerde oratorium Christus (1866), het koorwerk Via Crucis (1878/79), geïnspireerd door de Goede-Vrijdagprocessie bij het Colosseum in Rome, en het pianowerk Unstern! - Sinistre - Disastro (1881). De laatste twee werken zijn vanmiddag te horen.
Musicologen mogen Liszt graag zien als wegbereider van de atonaliteit, die dankzij Schönberg aan het begin van de 20e eeuw definitief zijn plek vond in het verloop de muziekgeschiedenis - parallel aan het dadaïsme de abstracte kunst, later aangevuld met popart en andere 'modernismen'. De muziek verliet daarmee de weg naar God. Abbé Liszt voelde waar de muziek naartoe ging, maar hield zijn eigen composities stevig op koers, hoezeer ze ook trokken aan de teugels. Wie de teugels loslaat, belandt op de heilloze weg naar de chaos. Maar vanuit de chaos zoekt iedereen vroeger of later toch uiteindelijk weer naar God...

MEER KLASSIEK:
4 nov - Ensemble Diamanté: Sonates van Telemann, Bach en Händel
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Sonates van Telemann, Bach en Händel door Ensemble Diamanté

2011-11-04T10:36:00.004+01:00

Gezien op do 3 nov in Vredenburg Leeuwenbergh, Utrecht | Tomokazu Ujigawa, blokfluit; Rie Kimura, viool; Robert Smith, viola da gamba/cello; Aya Fukuma, klavecimbel > oudemuziek.nl

SPANNENDE, VIRTUOZE BAROK DOOR JONGE JAPANSE MUSICI

Het is fascinerend om te zien: jonge Japanse musici die 18e-eeuwse, westerse barokmuziek spelen op een onbetwistbaar hoog niveau. Ik zie dat jonge Nederlandse musici nog niet doen met 18e-eeuwse Japanse muziek...
Ensemble Diamanté bestaat nog maar kort (sinds 2009) omdat de musici allen nog maar kort zijn afgestudeerd aan de conservatoria van Den Haag en Amsterdam. Repeteren is lastig, zei cellist, en viola-da-gambaspeler, Robert Smith, omdat twee van de kwartetleden inmiddels weer in Tokyo wonen, en hijzelf in Nederland. Maar een aantal keren per jaar komen ze toch bij elkaar om de muziek te spelen die ze het liefste is: kamermuziek uit de tijd van Bach (1685-1750), Händel (1685-1759) en Telemann (1681-1767). Met een programma van sonates van 'De Grote Drie' maken ze nu een korte tournee door Nederland in de serie Oude Muziek.

Eén van de sonates op het programma, de Triosonate in d-klein TWV 42:d10, bleek volgens Robert Smith echter sinds vorig jaar niet meer meer van Telemann te zijn, maar van ene Pierre Prowo (1697-1757), tijd- en plaatsgenoot (Hamburg) van Telemann. Het was een van de meest sprankelende werken op het programma, met een klaterende fluitpartij op een stevige, swingende ondergrond. Als dit representatief is voor Prowo, hoop ik dat er nog veel meer van hem ontdekt gaat worden.
De fluitist van het ensemble was sowieso de ster van de avond. Tomokazu Ujigawa kan gerust virtuoos genoemd worden. Hoe hij de waterval aan noten in Telemanns Sonate in C-groot TWV 41:c2 wist te raken, getuigde van een sublieme beheersing van zijn instrument. Goed, hij vloog soms wat uit de bocht in zijn onstuimigheid, waarbij zijn vingers op de loop met hem leken te gaan en sneller wilden, sneller! Op adem kwam hij dan weer in de langzamere delen die hij bijzonder gevoelvol wist te vertolken. Ook in Bachs Triosonate in C-groot BWV 530 bleek Ujigawa's onbetwistbare raffinement. Een groot fluitist stond hier voor ons.

Het spannendste deel van het concert was echter de Ciaccona van Bach, het uitgesponnen slotdeel uit diens Vioolpartita in d-klein BWV 1004, gespeeld door violiste Rie Kimura. De Ciaccona geldt als een van de moeilijkste, meest complete, diepzinnige en uitdagende werken voor soloviool. Ga er maar aanstaan, als pas afgestudeerd violist. Kimura maakte er een meeslepend avontuur van. Niet dat alles even mooi was, spannend was het voortdurend, en daardoor des te interessanter. De muziek was als een wereldreis in een wankel bootje op zee. Eerst door de branding, daarna op koers in rustig water; dan ineens weer een storm, en de bevrijdende stilte na de storm, waarin Kimura haar viool in een bijna tergend pianissimo door het kalme water kliefde. Opluchting was er toen ze, niet zonder natte kleren, de oever bereikte. En dankbaarheid, voor de boeiende muzikale reis waarop ze ons had meegenomen. Ensemble Diamanté gaf het publiek een prachtavond.

MEER KLASSIEK:
29 okt - NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Gefluit en gejoel voor première Ruslan en Ludmila, Bolshoi Theater Moskou

2011-11-04T10:00:00.001+01:00

regisseur Tcherniakov regisseert later dit seizoen Rimski-Korsakov bij De Nederlandse Opera

Een deel van het Moskouse publiek moest op 2 november jl. niets hebben van de moderne regie die de Russische regisseur Dmitri Tcherniakov had losgelaten op Glinka's Ruslan en Ludmila, dé Russische operaklassieker. Het was de eerste opera in het volledig gerenoveerde Bolshoi Theater sinds de heropening vorige week.
Tcherniakovs regie van Eugene Onegin had een aantal jaren geleden ook al een schandaal veroorzaakt in Moskou; onder meer de legendarische sopraan Galina Vishnevskaya verliet voortijdig de zaal en verklaarde nooit meer een voet in het Bolshoi te zullen zetten na het zien van Tcherniakovs moderne regie van Tchaikovsky's meesterwerk. En nu heeft hij dus opnieuw het publiek van zich vervreemd met Ruslan en Ludmila.
De enscenering begint nog tamelijk traditioneel, maar voert de toeschouwer al snel mee in de moderne tijd door de protagonisten bloot te stellen aan de verleidingen van deze tijd, Ruslan in een harem met halfnaakte vrouwen op rolschaatsen, Ludmila in een massage door een atletisch gebouwde Thaise man vol tatoeages. 'Schande!' riep een deel van het publiek. 'Dit is geen variétéshow!' riep een toeschouwer. (bron: www.mediafax.ro)

Agence France Press schrijft op 4 november: "Russia's Bolshoi Theatre has provoked a scandal with the first production in its reopened historic home which was booed and whistled by part of the opening night audience despite praise from critics.
The new production of Glinka's opera Ruslan and Lyudmila -- a love story based on a poem by Pushkin -- is the first in the restored Bolshoi Theatre which reopened with a gala last week after an agonising six-year closure.
Russian director Dmitry Chernyakov makes no attempt to please traditionalists in his version of what some see as Russia's national opera which received its premiere on Wednesday night.
The opera opens in period dress and decor with a display of almost dazzlingly kitsch colours in a bright blue hall. It then transfers to modern times with elements including a Thai massage and a tattooed athlete.
At the curtain several members of the audience yelled "shame!" and booed and whistled, an unusual outburst in Russia which is unaccustomed to Italian-style displays of audience dissatisfaction with performances.
Some even shouted out their dissatisfaction while the performance was in course and the audience was considerably thinner after the interval. However other viewers also shouted "bravo!" in approval.
"When cries of 'shame!' are made after the curtain but are topped by the cries of 'bravo!' this means that a great cultural event has happened in Moscow," Mikhail Shvydkoi, the Kremlin's envoy for international cultural cooperation told the ITAR-TASS news agency.
"It was a risky bet for the Bolshoi but a great success," said the critic of the Kommersant daily Sergei Khodnev. "The Bolshoi Theatre has sent a message that it is not going to be stuck in tradition," he added.
He said that under Jurowski's direction the music sounded nothing like Soviet interpretations of the opera and was "lighter and more tense".
Leading critic Pyotr Pospelov lavished praise on the musicians but said that the staging "went against the epic character of the opera."
Despite the hardly unexpected controversy, the Bolshoi has had no problem selling out tickets for all performances of Ruslan and Lyudmila at the lavishly-restored theatre.
The only way to find a seat is to find a ticket through a specialist agency or black market touts which could cost up to 25,000 rubles ($800), according to the Russian media."

In februari a.s. komt Tcherniakov bij De Nederlandse Opera De legende van de onzichtbare stad Kitesj en het meisje Fevronja regisseren van Nikolaj Rimski-Korsakov.

MEER OPERA:
29 okt - Metropolitan Opera: Don Giovanni (Live in HD)
16 okt - La Gioconda (NTR ZaterdagMatinee) & Anna Bolena (Metropolitan Opera)
10 okt - De Nederlandse Opera: Elektra
2 okt - The Royal Opera: Tosca (Puccini)
30 sep - The Metropolitan Opera: Anna Bolena
27 sep - Nationale Reisopera: Siegfried
24 sep - The Royal Opera: Faust (Gounod)
8 sep - De Nederlandse Opera: Iphigénie

> NOG MEER OPERA

Metropolitan Opera: Don Giovanni (Live in HD)

2011-10-29T23:00:00.011+02:00

muzikale leiding: Fabio Luisi, regie: Michael Grandage, cast: Donna Anna: Marina Rebeka; Donna Elvira: Barbara Frittoli; Zerlina: Mojca Erdmann; Don Ottavio: Ramón Vargas; Don Giovanni: Mariusz Kwiecien; Leporello: Luca Pisaroni; Masetto: Joshua Bloom; The Commendatore: Stefan Kocán > www.metoperafamily.org

EEN ECHTE DON GIOVANNI IN VOL 18e-EEUWS TENUE

Ach, wat kunnen we erover zeggen... Een Don Giovanni zoals een Don Giovanni moet zijn. Een Don Giovanni zoals De Nederlandse Opera ze eigenlijk ook zou moeten maken: gesitueerd in de 18e eeuwse wereld waaruit de opera stamt, in plaats van in een modern beddenparadijs. Met een 18e-eeuwse aankleding, in plaats van bankierspakken en vrouwen op pumps. De Metropolitan Opera begrijpt hoe opera gemaakt moet worden. En een groot publiek geniet ervan. Behalve uitverkochte series in New York zelf, worden de opera's uitgezonden in honderden bioscopen in dit keer 54 landen, volgens gastvrouw Renée Fleming, die de avond weer mocht presenteren.
De muzikale leiding was in handen van Fabio Luisi, de kersverse musical director van The Met, nadat James Levine wegens gezondheidsredenen terug moest treden. Hij dirigeerde én bespeelde het klavecimbel in de recitatieven. Zoals het ook op de première op 29 oktober 1787 - precies 224 jaar geleden dus - zal zijn gegaan, met Mozart zelf op de bok en achter het klavier.

Muzikaal was er bijzonder weinig aan te merken op deze Don Giovanni. De beste zangers in deze rollen waren bij elkaar gebracht, met als gouden duo de Poolse bariton Marius Kwiecien als Don Giovanni en Luca Pisaroni als Leporello. Beiden zingen deze rol al jarenlang op alle operapodia ter wereld. Zo gaat het wel vaker in de operawereld: je kunt één rol heel goed, en vervolgens zing je die overal. Kracht van dit duo is dat ze ook acterend aan elkaar gewaagd zijn. Vooral Pisaroni (Guglielmo in Così fan tutte (2009), Aeneas in Dido and Aeneas (2009) en Figaro in Le Nozze di Figaro (2010) van De Nederlandse Opera) voelt zich als een vis in het water in de rol van Leporello. Kwiecien kan nog winnen aan losheid en charme, maar is vocaal een op en top Giovanni. Hetzelfde geldt voor Marina Rebeka als Donna Anna en Barbara Frittoli in de rol van Donna Elvira. Heerlijke zangeressen én actrices! Ook Mojca Erdmann als Zerlina maakte indruk, maar zij miste soms wat volume, wat goed opviel in het slotsextet, waarbij haar collega's voluit gingen, maar haar passages ineens veel zachter klonken, alsof haar microfoon zachter stond gedraaid.

De grote ster van deze Don Giovanni was wat mij, en wat het New Yorkse publiek betreft vooral tenor Ramón Vargas in de rol van Don Ottavio. Wat hij presteerde in zijn aria's grensde aan de zangkunst van Pavarotti. Ontroering en overtuigingskracht gingen hand in hand. Hiervoor gaan we naar de opera! En voor intelligente regies zoals Michael Grandage de liet zien: dienstbaar aan het werk, zonder eigen visie die zich zo nodig tussen de toeschouwers en de componist moet wringen. Een Don Giovanni in jeans en op gympen is alleen leuk in de repetitieruimtes. In het echt willen we hem toch vooral zien in vol 18e-eeuws tenue.

MEER OPERA:
16 okt - La Gioconda (NTR ZaterdagMatinee) & Anna Bolena (Metropolitan Opera)
10 okt - De Nederlandse Opera: Elektra
2 okt - The Royal Opera: Tosca (Puccini)
30 sep - The Metropolitan Opera: Anna Bolena
27 sep - Nationale Reisopera: Siegfried
24 sep - The Royal Opera: Faust (Gounod)
8 sep - De Nederlandse Opera: Iphigénie

> NOG MEER OPERA

NTR ZaterdagMatinee: Wolfgang Rihm #1

2011-10-29T15:27:00.006+02:00

door ASKO|Schönberg o.l.v. Reinbert de Leeuw, programma: Schreker (Kammersymphonie), Rihm (Der Maler träumt, solist: Christian Miedl - bariton; Male über Male 2, solist: Jörg Widmann - klarinet), Widmann (Dubairische Tänze) > concertagenda.radio4.nl

WAAR GOD ONTBREEKT, HEERST DE CHAOS

Terwijl 1000 kilometer verderop de slachtingen plaatsvonden in de Grote Oorlog tussen de Europese Rijken van dat moment, ging in maart 1917 in Wenen, toen nog net hoofdstad van het reusachtige Oostenrijkse Keizerrijk, de Kammersymphonie van Franz Schreker in première. Van verschrikkingen is in het werk geen sprake, het is meer een soort Mahler-light. Waar Mahlers persoonlijke lijden symbool kwam te staan voor het lijden dat Europa in de decennia daarna te wachten stond, en zijn muziek tot het standaardrepertoire is gaan behoren, daar raakte Schreker, misschien juist wel door het ontbreken van de pijn die in muziek van die tijd zou moeten zitten, in vergetelheid, hoe populair Schreker in zijn tijd ook was.

Wie over 100 jaar, waarschijnlijk al eerder, in vergetelheid zal zijn geraakt, is Wolfgang Rihm (1952), de centrale componist in dit Matineeseizoen. Vanmiddag waren we getuige van de première van Der Maler träumt, 'De schilder droomt'. Die schilder is Max Beckmann, en die heeft gezegd, in een toespraak die door Rihm nu is verklankt: "Laat je niet afschrikken door al het afschuwelijke dat deze wereld herbergt." Trok Rihm zich dat maar aan... In plaats daarvan voegt hij nog iets afschuwelijks toe aan al het afschuwelijke dat er al is. Op weer een muziekstuk met spreekzang, zonder melodie en harmonie, vol plingplongklanken en andere lelijkheid zitten we niet te wachten - ik in ieder geval niet.

Na de pauze werd het niet veel beter, althans van Wolfgang Rihm. We mochten zijn Male über Male 2 beluisteren, een werk voor klarinet en negen instrumentalisten. Solist was Jörg Widmann (1973) en voor hem is het werk ook geschreven. In het programmaboekje beschrijft Widmann het als volgt: "Zo veel glissandi en micro-intervallen zo dicht op elkaar, waardoor natuurlijk ook heel nieuwe combinaties van grepen nodig zijn, ken ik van geen ander stuk van Rihm." Een über-Rihm dus eigenlijk. En ja hoor: "De expressie bespringt de luisteraar als een wild dier: direct, naakt en onbehouwen."

Er zijn mensen die het waarderen, getuige de gedeeltelijke staande ovatie waarop het werk getrakteerd werd in de redelijk gevulde Grote Zaal van het Concertgebouw. Voor mij geen Rihm meer, dat heeft deze middag mij in ieder geval duidelijk gemaakt. Terwijl hij toch ook mooie muziek heeft geschreven; zo herinner ik mij het prachtige Quid Deus? uit de ZaterdagMatinee van 4 juni jl. En op Radio 4 hoorde ik deze week zijn zesstemmige Vigilia, ook zo prachtig. Misschien is God dus wel het criterium - althans voor mij: waar God wordt bezongen in muziek, kan schoonheid en ontroering ontstaan, als wegen naar diepe waarheid. Waar God ontbreekt, heerst de chaos en de lelijkheid - althans, bij Wolfgang Rihm, blijkbaar.
Niet bij Jörg Widmann, die zelf ook componeert en zelfs leerling is van Rihm. Maar gelukkig gaat hij zijn eigen weg en getuigen zijn Dubairische Tänze ('Dansen uit Dubai') uit 2009 van een duidelijke breuk met zijn meester. Er zit humor in, en structuur, en muzikaliteit, en intelligentie. Dankzij de pastiche op Duitse walsen en marsmuziek die Widmann ons biedt, konden we de middag toch nog goedgemutst besluiten.

MEER KLASSIEK:
27 okt - Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff & Ravel
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps
> NOG MEER KLASSIEK

Debuut-cd Hannes Minnaar: Rachmaninoff (Piano Sonata No. 1) & Ravel (Sonatine & Miroirs)

2011-10-27T21:19:00.006+02:00

OP HET PUNTJE VAN JE STOEL, ZO SPANNEND IS HET DE HELE TIJD

Rachmaninoff – vooruit, laat ik dan ook maar de internationaal gangbare spelling gebruiken, in plaats van hoe het eigenlijk letterlijk vanuit het Russisch zou moeten: Rachmaninov – begon aan zijn eerste pianosonate in de winter van 1906-1907 in Dresden. Hij was daar voor zijn rust. In Moskou werd hij teveel afgeleid. In Dresden kon hij in alle eenzaamheid werken aan zijn Tweede Symfonie, nadat zijn Eerste door de kritiek slecht was ontvangen. In een brief schreef hij dat hij met zijn vrouw en dochter leefde als een kluizenaar: “We zien niemand, we kennen niemand, we gaan nergens naartoe.” Ideaal om te werken dus!
De rust van Dresden leidde behalve tot zijn Tweede Symfonie ook tot zijn Piano Sonate Nr. 1. Aanvankelijk liet hij zich daarbij inspireren door Goethe's Faust, waarbij de drie delen van het werk de karakters van Faust, Gretchen en Mephistopheles zouden moeten verbeelden. Hij liet dit idee al snel los, maar we herkennen in de muziek nog steeds de worsteling van Faust in deel 1, de goedheid van Gretchen in deel 2 en de duivelse krachten, maar ook de droefgeestigheid van Mephistopheles in het laatste deel.
Terug in Moskou werkte hij nog lang aan de sonate voordat deze zijn definitieve vorm kreeg en op 17 oktober 1908 voor het eerst werd uitgevoerd door Konstantin Igumnov, samen met Rachmaninoffs Variaties op een thema van Chopin van een paar jaar daarvoor (misschien had Hannes Minnaar deze beter kunnen kiezen in plaats van de werken van Ravel; het was historisch interessant geweest...). De Piano Sonate Nr. 1 werd zuinigjes ontvangen en is nog steeds een van de minst uitgevoerde en opgenomen werken van Sergei Rachmaninoff.

De jonge pianist Hannes Minnaar (Goes, 1984) heeft het werk misschien daarom wel uitgekozen voor zijn debuut-cd. Als je begint met de grote, beroemde werken, is er zoveel vergelijkingsmateriaal dat het lastig is daar nog een originele nieuwe interpretatie aan toe te voegen. De Jussen-broertjes trekken zich daar niet veel van aan, maar die hebben een ander imago, en daardoor ook een andere platenmaatschappij. Hannes Minnaar is nog niet 'vermarkt' en hopelijk gaat dat ook nooit gebeuren – al gunnen we hem natuurlijk zijn grote huis met volop ruimte en rust voor hem en zijn vleugel om urenlang ongestoord te kunnen oefenen.

De opname van Rachmaninoff, gemaakt in juni 2011 in de Westvest in Schiedam (foto links), is een pareltje. Boeiend van begin tot eind, en getuigend van een grote beheersing van Rachmaninovs noten, waarvan er veel zijn, heel veel. Minnaar raakt ze allemaal, in dit werk waarmee hij afstudeerde aan het Conservatorium van Amsterdam: een 10 met onderscheiding. De vleugel waarop Minnaar speelt in Schiedam, een Steinway D 'Concert Grand', werkt ook mee: een wonderschone, warme klank, met een heerlijk verzachtend pedaal. Minnaar kan er hoorbaar mee uit de voeten.

Rachmaninoff alleen is natuurlijk niet genoeg voor een debuut-cd, voor een visitekaartje. Twee werken van tijdgenoot Ravel vergezellen Rachmaninoff: de Sonatine en Miroirs, ontstaan vlak voor de jaren waarin Rachmaninoff worstelde met zijn Piano Sonate Nr. 1, tussen 1903 en 1906. Het eerste deel van de Sonatine (het 'sonatetje') schreef Maurice Ravel voor een wedstrijd in een tijdschrift dat kort daarna failliet ging. Nu het er toch lag, schreef hij er dan nog maar twee delen bij, met een opvallend moeilijk derde deel dat Ravel zelf niet goed kon spelen en dat hij daarom regelmatig wegliet op concerttournees. Hannes Minnaar heeft er geen moeite mee, en geeft een gevoelvolle interpretatie.
Eén van Ravels bekendste pianowerken is het vijfdelige Miroirs, voor het eerst uitgevoerd door Ricardo Viñes in 1906. Elk deel is opgedragen aan een lid van de Franse kunstenaarsgroep met de geuzennaam Les Apaches (een synoniem voor 'hooligans' in het Frankrijk van die tijd) waar ook Ravel toe behoorde. Onder hooliganisme verstaan we tegenwoordig wel iets anders dan de aangenaam impressionistische klanken van Miroirs. Het tweede deel bijvoorbeeld, Oiseaux tristes ('Trieste vogels'), en opgedragen aan pianist Ricardo Viñes, geeft een lieflijke impressie van vogeltjes die een beetje voor zich uit zitten te zingen en mijmeren over de droefheid van het leven. Ook in de andere delen verbeeldt Ravel geluiden uit het leven: het kabbelen van bootjes of het luiden van bellen. Het bekendste deel is deel 4, Alborada del gracioso, opgedragen aan muziekcriticus Michel Dimitri Calvocoressi, en vol met Spaanse melodieën die ingenieus in elkaar worden gevlochten. In 1918 maakte Ravel van dit deel een orkestversie (die op 27 januari 2012 wordt uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest in de Vrijdag van Vredenburg).
Hannes Minnaar maakte een gevoelvolle opname van Miroirs, maar zo scherp als zijn Rachmaninoff is het niet. Het had misschien een tikje pittiger gekund. Minnaar speelt het als muziek voor de late avond, wanneer je nog even door een tijdschrift bladert en op de achtergrond wat ontspannende klankschilderingen wilt horen. Bij Rachmaninoff zit je op het puntje van je stoel, zo spannend is het de hele tijd. Met Ravel komen we dan weer tot rust. Misschien is het juist goed zo.

> www.hannesminnaar.com

MEER KLASSIEK:
23 okt - Gubaidulina 80: Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor
22 okt - Gubaidulina 80: Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee
(21 okt - Twitteren met Lang Lang)
21 okt - Gubaidulina 80: Koninklijk Concertgebouworkest - 'Het gastmaal tijdens de pest'
17 okt - Quirine Viersen: Cellosuites van J.S. Bach
13 okt - Koninklijk Concertgebouworkest: Ravel, Milhaud & De Falla o.l.v. Ivan Fischer
10 okt - Christiaan Gerhaher: Des Knaben Wunderhorn van Mahler
9 okt - Nederlands Kamerkoor & Nederlands Kamerorkest: Paukenmis (Haydn)
8 okt - NTR ZaterdagMatinee/ Orkest van de 18e Eeuw: Händel, Telemann & Rameau
8 okt - Orkest van de Achttiende Eeuw: De Beethoven Belevenis
3 okt - Brasil Festival: PianOrquestra & Assad Family
1 okt - NTR ZaterdagMatinee/RFO: Le sacre du printemps

> NOG MEER KLASSIEK

Nieuwe Shakespearefilm Anonymous herschrijft geschiedenis

2011-10-25T17:12:00.003+02:00

Anonymous, de nieuwe film over William Shakespeare (Roland Emmerich, 2011), neemt het niet zo nauw met de historische feiten. Zo wordt opnieuw geprobeerd het auteurschap ter discussie te stellen. Niet Shakespeare zou de auteur zijn van Shakespeare, maar Francis Bacon, zeggen sommigen, vooral in esoterische kringen. Nee, Edward De Vere, Graaf van Oxford, schreef het grootste deel van Shakespeare's oeuvre, zeggen anderen, waaronder de makers van Anonymous. Ze gaan daarbij gemakshalve voorbij aan bibliotheken vol publicaties die het tegendeel bewijzen. Maar goed, mensen houden van een mysterie, en geloven vaak liever spannende flauwekul dan saaie waarheid. Want Shakespeare is natuurlijk gewoon Shakespeare. Geboren in 1564 in Stratford, en daar ook gestorven in 1616. In de tussentijd schreef deze zoon van een handschoenmaker het meest waardevolle literaire oeuvre dat een mens ooit heeft voortgebracht. Of toch niet?

Hier enkele fragmenten uit de discussie in de Britse pers:

The Guardian, 25 oktober 2011
"With its portrayal of William Shakespeare as a drunken buffoon who could hardly read, let alone write some of the finest poetry in the English language, Roland Emmerich's Anonymous was unlikely to be popular with the Stratford set. Now protestors in the Bard's home county are striking back against the drama, which debuts at the BFI London film festival tonight, by temporarily removing the playwright's name from road and pub signs across Warwickshire today." (lees het hele artikel)

Recensie in The Guardian (Damon Wise), 10 september 2011
"Emmerich's film plays its hand early by having Oxford summon Jonson to his estate, where he offers him money to be a front for plays he has been secretly writing. Jonson turns him down, but the role is filled by a jobbing actor named William Shakespeare (Rafe Spall), a drunken buffoon who staggers onstage to take the credit simply because nobody else will. Oxford is appalled. "An actor!" he laments. "An actor, for God's sake!" But Shakespeare it is, and Oxford continues to launder his material through this semi-literate idiot." (lees de hele recensie)

MEER SHAKESPEARE:
21 okt - Cursus Shakespeare bij Volksuniversiteit Naarden-Bussum
22 dec 2010 - De Toneelmakerij / Firma Rieks Swarte: De Storm (8+)

Bijbels Museum - Petrus en ik (en nog veel meer moois)

2011-10-23T21:18:00.003+02:00

EEN MUSEUM VOL ONTDEKKINGEN
van Petrussen van nu tot plafonds van Jacob de Wit

Bijzondere ontdekking gedaan vandaag: het Bijbels Museum, een van de oudste musea van ons land (opgericht in 1851) en sinds 1975 gehuisvest in de zogenaamde Cromhouthuizen aan de Amsterdamse Herengracht. Ik was er nog nooit geweest en er was geen speciale reden om nu wel te gaan, behalve misschien dat het zondag was en dat ik in Amsterdam later die middag ook een concert zou bezoeken (zie hier). Dat er een tentoonstelling te zien was over Petrus wist ik niet, en bleek een aangename verrassing. Petrus, de rots waarop Jezus zijn kerk bouwde, aan wie Jezus (symbolisch) de sleutels overhandigde van de hemelpoort, maar ook Petrus die Jezus tot drie maal toe verloochende tot zijn eigen onmiddellijke verdriet en spijt.
Petrus als poortwachter was het thema van een fotoportretserie van hedendaagse poortwachters. Wat een origineel idee! We zien onder meer een recensent (culinair journalist Johannes van Dam), een producent (Joop van den Ende) en een echte portier (ofwel 'door host' Ace Dia van de chique Amsterdamse club Jimmy Woo, foto rechts), allen indringend gefotografeerd, als op een 17e eeuws olieverfschilderij, door Michiel van Nieuwkerk. Het zijn allemaal mensen die op hun manier mede bepalen wie er verder mag, en wie niet.
Er was gelukkig ook aandacht voor de echte Petrus, met afbeeldingen van het moment dat Jezus hem uitnodigt over het water naar hem toe te lopen, de verloochening - waarbij de 15e eeuwse houtsnede met een diepbedroefde Petrus het indrukwekkendst was - en enkele moderne iconen met afbeeldingen van Petrus, waarbij ik opnieuw een ontdekking deed: volgens het bordje bij de iconen zijn er in Nederland honderden (!) iconenschilders actief die werken volgens de traditionele methode. Van de schilders die in het Bijbels Museum te zien waren, vond ik Jan Verdonk en Hennie Oude Middendorp het mooist.

Pronkstuk van het museum is het schaalmodel (1:12) van het tabernakel dat het dolende joodse volk vervaardigde als de woning waarin God in hun midden kon zijn, een soort opvouwbare reistempel. Het is het levenswerk van Leendert Schouten, een dominee uit de 19e eeuw. Hij volgde tot in details alle aanwijzingen die in het boek Exodus worden gegeven, inclusief de kleding van de hogepriester (foto links).
Daarnaast beschikt het museum over schitterende 19e eeuwse schaalmodellen van de tempel van Herodes (waarvan nu alleen nog de Klaagmuur bestaat) en de Tempelberg in Jeruzalem - die op de website van het museum politiek heel correct de 'voormalige Tempelberg' wordt genoemd, wellicht om anti-joodse sentimenten niet teveel aan te wakkeren, of onze islamitische medemens niet teveel tegen het zere been te stoten?

Andere attracties van het Bijbels Museum: geurkamers met geuren die in de bijbel een rol spelen, een paradijslijke, bijbelse tuin, koffie met koekjes om jezelf te bedienen (als je maar keurig in een bakje het verschuldigde bedrag achterlaat), een historische, begin 18e-eeuwse keuken en als uitsmijter bedwelmend mooie plafondschilderingen van Jacob de Wit, Nederlands grootste plafondschilder, die je een kijkje gunnen in de hemel, zonder dat Petrus daar nog iets over te zeggen heeft.

> De tentoonstelling Petrus en ik is verlengd tot 11 december 2011 en is te zien in het Bijbels Museum, Amsterdam

> MEER MUSEA

Gubaidulina 80 - Asko|Schönberg & Nederlands Kamerkoor

2011-10-23T20:04:00.001+02:00

Muziekgebouw aan 't IJ, o.l.v. Reinbert de Leeuw, programma: Sofia Gubaidulina (Descensio, Jetzt immer Schnee), Anton Webern (Entflieht auf leichten Kähnen, Op. 2), Faradsch Karajew (Outsider), Elena Firsova (Odyssey) > www.askoschoenberg.nl / www.nederlandskamerkoor.nl

RUSSEN WIJZEN DE WEG NAAR ONTWIKKELING

Faradsch Karajew (1943), ik had nog nooit van hem gehoord, maar hij wijst de weg naar hoe klassieke muziek zich verder ontwikkelen kan. In zijn Outsider uit 2002 brengt hij theater in de muziek en prompt wordt het luisteren een heel andere ervaring. Er is maar heel weinig voor nodig: zet een zanger een hoed op, geef hem een rode neus en laat hem pas opkomen als de muziek al is begonnen. Meteen zijn alle conventies doorbroken en is ineens alles mogelijk.
Het werk heeft trouwens een opvallende thematische verwantschap met Gubaidulina's Vioolconcert 'In tempus praesens' dat gisteren klonk in de ZaterdagMatinee (zie hier). Ook hier plaatst een eenling (tenor Albert van Ommen) zich tegenover de massa (het Nederlands Kamerkoor). Maar Karajew heeft meer humor - de rode neus zegt al genoeg. Het is de olijke grimas die we ook vaak horen bij Sjostakovitsj en waaronder vaak zoveel pijn verborgen gaat. Bij Karajew voelen we niet veel pijn; dit werk heeft meer het lichte absurdisme van Daniil Charms. De musici die aan het eind hun gezicht bedekten, en de koorzangers die met hun rug naar ons toe hun armen ten hemel hieven, pasten daar goed bij.

Wat komt er toch veel moois en waardevols uit Rusland waarvan we nog zo weinig weten. Componiste Elena Firsova (1950) bijvoorbeeld met haar 'Odyssey' uit 1990, een wrange, eenzame zeiltocht naar de kern van de ziel. Ze zegt beslist beïnvloed te zijn door Gubaidulina - wie niet?
Gubaidulina's meesterschap bleek weer uit twee van haar oudere werken: Descensio uit 1981, waarin de Heilige Geest neerdaalt op aarde, en Jetzt immer Schnee uit 1994, geschreven voor precies dezelfde ensembles die het werk nu ook uitvoerden. Ook Gubaidulina gebruikt theatrale middelen - wisselende kooropstelling, instrumentalisten die ineens weglopen om elders in de zaal een klank te produceren. Wat de gedichten van Gennadi Aigi (1934) die Gubaidulina voor dit werk op muziek zette, precies betekenden is me na een keer meelezend beluisteren niet geheel duidelijk, maar ze gaan over God, de ziel, de eeuwigheid en de stilte. Precies ook de thema's van Gubaidulina, die het hele weekend aanwezig was en zich zelfs liet interviewen voorafgaand aan het concert door Thea Derks - wat ze erg goed deed, de koningin van de radioreportages op Radio 4...
Mooi ook dat de solisten in Jetzt immer Schnee (bas Gilad Neser en alt Myra Kroese) gewoon uit het koor kwamen. Wat mij betreft mag dat vaker. En vaker ook mogen componisten en orkesten theatrale elementen gebruiken in de muziek. Het trekt je onmiddellijk in een andere dimensie.

PS Op 24 oktober viert Gubaidulina haar 80e verjaardag dan echt, met opnieuw een concert van Asko|Schönberg in Muziekgebouw aan 't IJ. Ik ben er helaas niet bij. Wie wel en wil er verslag van doen voor Alles over Kunst?

> MEER KLASSIEK

Gubaidulina 80 - Tweede Vioolconcert in NTR ZaterdagMatinee

2011-10-22T19:55:00.008+02:00

Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Reinbert de Leeuw, programma: Sofia Gubaidulina (Concert voor viool en orkest nr. 2 'In tempus praesens', solist: Simone Lamsma), Alexander Zemlinsky (Lyrische Symfonie op.18, solisten: Natalia Zagorinskaya, sopraan; Eike Wilm Schulte, bariton) > concertagenda.radio4.nl

ALLES NAAST GUBAIDULINA WORDT OVERBODIG

Daar stond ze, als enige violist omringd door een orkest van louter lage strijkers, blazers en slagwerk. Simone Lamsma speelde de Nederlandse première van Gubaidulina's Tweede Vioolconcert 'In tempus praesens' ('In de tegenwoordige tijd'). En net als gisteren was de componiste erbij om door het publiek welgemeend te worden toegejuicht.
Wat is het toch in haar muziek dat veel mensen wél aanspreekt, in tegenstelling tot muziek van veel van haar tijdgenoten? Is het de religiositeit? Het Russische? Zijn het de altijd herkenbare klanken die weliswaar vreemd zijn, en schuren, maar recht uit het hart komen en daardoor voortdurend geladen zijn met een grote mate van noodzakelijkheid? Waarschijnlijk dit alles bij elkaar. Het is nieuw en toch herkenbaar. Het is avontuurlijk zonder te vervreemden. En wie het kan spelen dwingt bewondering af. Simone Lamsma heeft het gevecht met de noten, de klanken, aangedurfd en ze is ze de baas geworden, samen met het Radio Filharmonisch Orkest en dirigent Reinbert de Leeuw, ontdekker van Gubaidulina voor Nederland.
Het werk laat zich (onder meer) beluisteren als een strijd van het individu met de massa. Als enige viool moet de solist haar weg zoeken door de dwingende klanken van het orkest. Pijnlijk is vooral dat ene moment, dat plotselinge en masse gedreun van alle instrumenten waartussendoor de solist smekend om hulp roept. Gelukkig gaat ze haar eigen weg, en weet ze zich te bevrijden van de nukken van het collectief. In de Sovjet-tijd zou het werk subversief zijn geweest. Maar ook 'in de tegenwoordige tijd' kunnen we ons de boodschap aantrekken, in de greep als we zijn van voortdurende creativiteitsdodende massahysterie.

Alles wat met Gubaidulina wordt gecombineerd, is eigenlijk overbodig. Misschien zou iets rustgevends van Arvo Pärt erbij passen. Maar niet de Lyrische Symfonie van Zemlinsky, een Mahlerachtige liederencyclus in gezwollen, neo-romantische taal, op teksten van de nu vergeten Bengaalse dichter Rabindranath Tagore (in 1913 onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur). Desondanks was het een prachtige uitvoering, van met name de indringende en heldere Duitse bariton Eike Wilm Schulte (die eerder in de Matinee meewerkte aan Lohengrin en Die Meistersinger). Ook hier miste ik overigens, net als vorige week in La Gioconda, de interactie tussen de zangers. Het verhaal ging over een koningin en haar tot mislukken genoemde liefde voor haar bediende. Maar niets van dat al bleek uit de wisselwerking tussen sopraan en bariton. En wat ik van zingen weet, is dat een groot deel van wat je overdraagt, wordt bepaald door de inhoud van wat je zingt. Misschien moet de ZaterdagMatinee ook eens een theatercoach bij de repetities betrekken.

> MEER KLASSIEK

Twitteren met Lang Lang

2011-10-21T23:15:00.000+02:00

> MEER KLASSIEK