UNIEKE EN RIJKE SELECTIE KUNSTWERKEN
door Oleg Karuvits
Ook grote namen raken langzaam in de vergetelheid als ze niet vaak genoeg ter sprake komen. In zijn tijd was Lucas van Leyden (1494-1533) één van de beroemdste kunstenaars in Europa. Ook in de Gouden Eeuw was zijn werk vaak een voorbeeld voor kunstenaars, zoals Rembrandt, die een zeer gepassioneerde verzamelaar van het prentwerk van Lucas was. In 1642 schokte Rembrandt de maatschappij met de aankoop van een ets van Lucas waarvoor hij een som heeft betaald die destijds een jaarloon voor een werkman was. Tegenwoordig is de ooit legendarische naam van Lucas van Leyden door het grote publiek zo goed als vergeten. De grootschalige tentoonstelling Lucas van Leyden en de Renaissance in de Lakenhal in Leiden is een unieke kans om deze belangrijkste Noord-Nederlandse kunstenaar uit de 16de eeuw te herontdekken.
Lucas van Leyden was veelzijdig getalenteerd. Hij maakte portretten en altaarstukken, schilderde genrescènes en illustreerde verhalen uit de Bijbel. Hij tekende allegorische figuren en ontwerpen voor gebrandschilderd glasruitjes. Als tekenaar beheerste Lucas verschillende technieken – hij ging zowel te werk met metaalstift, pen en penseel, als met zwart krijt of houtskool. Maar het grootste en belangrijkste deel van zijn werk bestaat uit prenten – van heel klein formaat tot grote foliobladen.
Werken op papier – tekeningen en prenten – worden zelden aan het publiek getoond. Voor de tentoonstelling in de Lakenhal gaf alleen al het Rijksmuseum ruim 130 prenten en tekeningen uit zijn collectie in bruikleen. De meest geprezen etsen van Lucas van Leyden, zoals Melkmeisje met boer en koeien, Ecce Homo, Het werelds leven van Maria Magdalena, zijn allemaal in de Lakenhal te zien. Elke prent van Lucas is gevuld met talloze details, en ook al heeft het maar één onderwerp, er worden vaak meerdere verhalen in dezelfde scène verteld.
Onder indruk van de ontmoeting met Lucas in Antwerpen in 1521, tekende Dürer een prachtig portret van hem. Deze bekende tekening uit de collectie van Palais des Beaux-Arts in Lille is een absoluut meesterwerk zowel in het oeuvre van Dürer als in de geschiedenis van tekenkunst als het geheel. In de Leidse expositie krijgt de bezoeker een kans om dit door Dürer getekend portret met het door Lucas geschilderde zelfportret te vergelijken. Het is mooi om te zien hoe Dürer Lucas enigszins lijkt te idealiseren, naar klassiek voorbeeld, en Lucas zichzelf met wat meer ironie lijkt te beschouwen.
Als schilder liet Lucas van Leyden geen grote oeuvre na. Zijn geschilderd werk telt, volgens de moderne attributies, ruim 20 schilderijen, waarvan 11 nu in Leiden te zien zijn, met als hoogtepunt drie altaarstukken die Lucas aan het eind van zijn kunstenaarschap maakte. Net als in zijn prenten toont Lucas in de fantasierijke composities van de altaarstukken zijn ongekende vertellende kwaliteiten en perfectie in uitvoering tot het kleinste detail, maar hier worden deze kwaliteiten nog verrijkt door een uitzonderlijk gevoel van de kunstenaar voor het gebruik van verschillende tinten en combinaties van kleuren.
Lucas van Leyden en de Renaissance in de Lakenhal viert met meer dan 250 werken – waaronder schilderijen, tekeningen, prenten, gebrandschilderd glasruitjes, boeken en verluchte manuscripten – de belangrijke rol die Lucas van Leyden als vernieuwende renaissancekunstenaar heeft gespeeld en biedt de bezoeker gegarandeerd urenlang kijkplezier bij deze unieke en rijke selectie kunstwerken.
============================================================
Een kleine man die fantastisch kon tekenen en graveren (Trouw, Sandra Kooke, 30 maart): "De ruim 250 werken tonen de ontwikkeling van zijn creatieve vakmanschap. Overal tekent hij kleine anekdotes, scènes tussen personen die allemaal een eigen persoonlijkheid krijgen. Zijn humanistische onderwerpen en zijn verhalende stijl wijzen vooruit naar de zeventiende eeuw. Hoe indrukwekkend sommige van zijn schilderijen ook zijn, de prent- en tekenkunst van Lucas blijft minstens even sterk fascineren, omdat hij een fantastische tekenaar en graveur was. Zijn ideeënrijkdom en de speelse en rake lijnen waarmee hij allerlei anekdotes neerzet - vaak met een moralistische ondertoon - komen daarin het beste tot hun recht."
Leyden in evenwicht (de Volkskrant, Wieteke van Zeil, 22 maart): "Voor het eerst sinds jaren zijn in een tentoonstelling prentkunst met tekeningen en schilderijen in een geweldig subtiel evenwicht gebracht. En geen kunstenaar die dat meer verdiende dan het onderwerp van deze, Lucas van Leyden, nu met tijdgenoten gepresenteerd in museum de Lakenhal in Leiden. In een uiterst stijlvolle presentatie op muren in vaal blauw en grijs zijn ruim 150 kunstwerken bij elkaar gehangen. Er zijn zelfs gebrande glasramen bij, verwerkt in de muur met lampen erachter zodat de voorstellingen oplichten. Lucas was de man van sfeer en zachte tinten. Kenners zeiden dat met kleur niet mogelijk was wat Lucas in sfeerschakeringen op de plaat voor elkaar kreeg. Je hoeft alleen naar de details in planten, bomen en landschap te kijken om te zien wat werd bedoeld: Lucas bespeelde zijn plaat met de burijn als Paganini zijn viool met de strijkstok. Schijnbare chaos en eindeloze details leidden samen tot onbegrijpelijke perfectie."
Was jij er ook? Geef hier je waardering aan of schrijf een reactie.
0 reacties:
Een reactie plaatsen